Toen de Bondsdag begon te zingen: de avond dat de Muur viel

Op de avond van 9 november 1989 veranderde de Duitse politiek in een oogwenk. Wat begon als een gewone Bundestag‑zitting eindigde in een historisch moment: parlementariërs die spontaan opstonden en de nationale hymne zongen, nadat het nieuws van de val van de Berlijnse Muur Bonn bereikte. Het was 20.00 uur toen CDU‑politicus Karl‑Heinz Spilker de dpa‑melding voorlas. Minutenlang applaus volgde — en daarna barstte de zaal in zingen uit.

Een gewone zitting die geschiedenis werd
Toen de afgevaardigden die donderdagavond aan hun 174e zitting begonnen, leek niets erop te wijzen dat Duitsland enkele uren later voorgoed zou veranderen. Op de agenda stonden technische wetswijzigingen over pensioenen en ambtenarenrecht. In het voormalige waterwerk in Bonn werd zelfs nog gedebatteerd over de belasting van verenigingen toen, honderden kilometers verderop, SED‑woordvoerder Günter Schabowski per ongeluk wereldgeschiedenis schreef.

Tijdens zijn persconferentie in Oost-Berlijn kondigde hij onverwacht aan dat DDR‑burgers ‘ab sofort’ mochten reizen. De boodschap, eigenlijk bedoeld voor de volgende dag, verspreidde zich razendsnel.

‘Ab sofort können DDR‑Bürger ausreisen’
Rond 20.00 uur bereikte het nieuws de Bondsdag. Spilker las de historische zin voor, waarna de zaal in applaus uitbarstte. Toch hield hij — bijna surrealistisch — daarna zijn geplande toespraak over verenigingsrecht. Pas om 20.22 uur werd de zitting officieel geschorst.

In de pauze stroomden ministers en fractievoorzitters het plenum binnen. De sfeer sloeg om van routine naar ontlading: de Muur, 28 jaar lang symbool van deling, had zijn functie verloren.

Politieke leiders reageren — en dan gebeurt het
Kanzleramtschef Rudolf Seiters sprak van een ‘stap van overragende betekenis’. SPD‑leider Hans‑Jochen Vogel prees de vreedzame demonstranten in de DDR. CDU‑fractievoorzitter Alfred Dregger sprak over ‘vrijheid, vrede en mensenrechten’.

Na de laatste toespraak gebeurde het onverwachte: drie afgevaardigden — Hermann Josef Unland, Franz Sauter en Ernst Hinsken — zetten spontaan het Deutschlandlied in. Binnen seconden stond de hele Bondsdag, zichtbaar geëmotioneerd, mee te zingen.

Herinneringen aan een unieke avond
Volgens sommige betrokkenen was het CDU‑lid Jochen Feilcke die het idee vooraf al had uitgesproken: “Onze voorouders zouden in zo’n moment de hymne hebben gezongen.” Hij en collega Gunnar Uldall wachtten het einde van de toespraken af — en zetten het lied in. “Niet schallend, maar onmiskenbaar,” herinnerde Feilcke zich later.

SPD‑icoon Willy Brandt, die in 1961 als Berlijns burgemeester de bouw van de Muur had meegemaakt, vocht zichtbaar tegen zijn tranen. Vicepresident Annemarie Renger beëindigde de zitting om 21.10 uur onder luid applaus.

Kohl op het verkeerde moment op de verkeerde plek
Bondskanselier Helmut Kohl was op dat moment in Warschau voor een staatsbanket. Toen zijn medewerker hem telefonisch meldde dat “de Muur op dit moment valt”, brak hij zijn bezoek af en vloog terug. Een dag later sprak hij voor tienduizenden mensen bij het Schöneberger Rathaus — samen met Willy Brandt zong hij opnieuw de derde strofe van het Deutschlandlied.

Van Muur naar monument
De Muur, sinds 1961 symbool van scheiding en dodelijke grens, kostte minstens 136 mensen het leven. Vandaag resteren slechts fragmenten. Eén daarvan staat in het Marie‑Elisabeth‑Lüders‑Haus van de Bundestag, precies op de voormalige grensstrook. Een tastbare herinnering aan een tijdperk dat op 9 november 1989 in één avond kantelde.

Foto: Presse-Service Steponaitis