De Stasi las mee: brieven aan Radio Luxemburg teruggevonden
De recente ontdekking van honderden door de Oost-Duitse geheime dienst Stasi onderschepte brieven aan Radio Luxemburg zorgt opnieuw voor aandacht voor de bijzondere rol die de Luxemburgse zender speelde achter het IJzeren Gordijn. Hoewel de vondst sensationeel genoemd mag worden, is het fenomeen van DDR-burgers die massaal naar Radio Luxemburg luisterden voor lezers van Etherslag aan de Grens geen onbekend verhaal. In het boek wordt juist uitgebreid stilgestaan bij de invloed van de populaire zender op luisteraars in Oost-Europa en de manier waarop radio de grenzen van ideologie en censuur wist te doorbreken.
Aanleiding voor de nieuwe publiciteit is de opmerkelijke ontdekking van voormalig DDR-burger Michael Teupel. Hij stuitte bij toeval op enkele honderden brieven die inwoners van de DDR destijds naar Radio Luxemburg hadden gestuurd. De brieven, vaak gevuld met muziekverzoeken, groeten en reacties op programma’s, bereikten hun bestemming echter nooit. Ze werden onderschept door de Stasi, die alle contacten met het Westen nauwlettend in de gaten hield.
De vondst werpt nieuw licht op de enorme aantrekkingskracht die Radio Luxemburg had op luisteraars achter het IJzeren Gordijn. Vooral in delen van Oost-Duitsland waar westerse radiozenders nauwelijks te ontvangen waren, groeide de Luxemburgse zender uit tot een venster op een andere wereld. Voor veel Oost-Duitsers betekende het luisteren naar de vrolijke programma’s van Radio Luxemburg een moment van vrijheid in een samenleving die sterk werd gecontroleerd.
Juist die verhalen komen uitgebreid aan bod in Etherslag aan de Grens. Daarin wordt beschreven hoe Radio Luxemburg voor talloze luisteraars in de DDR een symbool werd van vrije informatie, moderne muziek en contact met het Westen. Het boek laat zien dat de invloed van de zender veel verder reikte dan de landsgrenzen van Luxemburg en zelfs voelbaar was diep achter het IJzeren Gordijn.
De nieuwe ontdekking maakt ook duidelijk hoe ver de Oost-Duitse autoriteiten gingen in hun pogingen om die invloed te beperken. Niet alleen werden brieven onderschept, ook luisteraars konden problemen krijgen wanneer bekend werd dat zij naar westerse zenders luisterden. Volgens betrokkenen besloot presentator Frank Elstner daarom destijds om brieven uit de DDR anoniem voor te lezen, om luisteraars te beschermen tegen mogelijke represailles.
Michael Teupel zal volgend jaar nog meer onderschepte brieven ontvangen uit de archieven van het Bundesarchiv. Deze documenten wil hij meenemen naar een geplande paneldiscussie in Luxemburg. Daarmee krijgt een bijzonder hoofdstuk uit de Europese radiogeschiedenis opnieuw aandacht, maar tegelijkertijd bevestigt de vondst wat radioliefhebbers en historici al langer weten: Radio Luxemburg was voor velen achter het IJzeren Gordijn veel meer dan een radiozender. Het was een stem van vrijheid die zelfs door muren, grenzen en censuur niet tot zwijgen kon worden gebracht.
Foto: Dorfdiskothek 1975. BStA, Peter Leske, 4726-4A-TH65-LEA