Dresden als kruitvat van de DDR: de avond waarop alles kantelde
Op 4 oktober 1989 veranderde het centraal station van Dresden in het toneel van een van de meest dramatische confrontaties uit de laatste weken van de Duitse Democratische Republiek (DDR). Wat begon als een transport van Oost-Duitse vluchtelingen groeide uit tot een massaal protest tegen het regime en werd een voorbode van de val van de Berlijnse Muur, iets meer dan een maand later.
Vier speciale treinen met Oost-Duitse vluchtelingen verlieten die dag de West-Duitse ambassade in Praag. Aan boord bevonden zich duizenden mensen die toestemming hadden gekregen om naar de Bondsrepubliek Duitsland te vertrekken. De communistische SED-leiding besloot de treinen echter bewust nog eenmaal over DDR-grondgebied te laten rijden. Daarmee wilde het regime zijn staatsgezag en soevereiniteit demonstreren.
Het nieuws over de route verspreidde zich razendsnel via West-Duitse media. In Dresden stroomden duizenden mensen naar het hoofdstation. Sommigen hoopten op de vertrekkende treinen te springen om zelf het land te kunnen verlaten. Anderen gebruikten de gelegenheid om openlijk vrijheid, democratische hervormingen en verandering binnen de DDR te eisen.
De situatie liep snel uit de hand. Het station werd afgegrendeld, spoorlijnen werden bezet en de spanning nam met het uur toe. Demonstranten gooiden met stenen en een politievoertuig werd in brand gestoken. De Volkspolizei en de Stasi grepen hard in met wapenstokken, waterkanonnen en traangas. Daarbij vielen gewonden en werden grote aantallen mensen aangehouden.
De exacte cijfers verschillen. Volgens documenten van de Oost-Duitse veiligheidsdienst bevonden zich tot 20.000 mensen in de omgeving van het station. Gedurende meerdere dagen werden meer dan 1.300 personen gearresteerd.
Wat zich die avond in Dresden afspeelde, maakte duidelijk hoe nauw de wens om te emigreren, de roep om politieke hervormingen en de groeiende volkswoede met elkaar verweven waren. Naast de leus „Wir wollen raus!” (“Wij willen weg!”) klonk steeds vaker ook „Wir bleiben hier!” (“Wij blijven hier!”), een teken dat veel Oost-Duitsers niet alleen wilden vertrekken, maar vooral hun eigen land wilden veranderen.
Hoewel de autoriteiten het station uiteindelijk ontruimden, konden zij de politieke ontwikkelingen niet meer stoppen. De protestbeweging had zich inmiddels over de hele DDR verspreid. Dresden werd daarmee een van de symbolische keerpunten in de turbulente herfst van 1989, die enkele weken later zou uitmonden in de val van de Berlijnse Muur en het einde van de DDR.