Simona Kruse: ‘Het belangrijkste wat een mens kan hebben, is vrijheid’

Ze staat op het oude tuinperceel van haar ouders in Lockstedt, vlak bij Oebisfelde. De Aller stroomt loom langs het gras, alsof de tijd hier nooit echt haast heeft gehad. Voor Simona Kruse (62) is dit de plek waar haar leven begon – en waar haar twijfels ontstonden. Twijfels die haar uiteindelijk zouden drijven tot een van de meest riskante keuzes die een mens kan maken: vluchten uit de DDR.

We spreken haar op een warme zomerdag. Ze kijkt naar het water, glimlacht even, en zegt dan zacht: “Vrijheid… dat is het belangrijkste wat een mens kan hebben.”

Jeugd in het Sperrgebiet: ‘Waarom sluiten ze ons op?’
Als kind zwom Simona hier met haar vrienden in de Aller. Tot in 1973 een hek dwars door het perceel werd getrokken. De grens naar de Bondsrepubliek lag slechts honderd meter verderop. Stacheldraad, wachttorens, soldaten. Ze was elf toen het hek haar jeugd letterlijk doormidden sneed.
“Daar begon het twijfelen. Waarom sluiten ze ons op? Waarom mag ik niet meer bij de rivier komen?”

De jaren daarna werden de vragen groter, de antwoorden kleiner. In het Sperrgebiet was alles beperkt: beweging, toekomst, dromen. Simona stelde kritische vragen, had een eigen mening – en dat werd haar niet in dank afgenomen.
Ondanks uitstekende schoolresultaten mocht ze geen Abitur doen. Studeren was uitgesloten. Stewardess worden? Afgewezen. Zelfs een baan als servicekracht op het passagiersschip Völkerfreundschaft werd geweigerd.
“Ik kon alleen nog in Hotel Roland werken. Mijn hele leven, tot aan mijn pensioen. Dat was mijn toekomst.”

De kans op vrijheid komt onverwacht
In Hotel Roland ontmoet ze Stella, een Italiaanse vrouw, en Bud, een Amerikaanse ingenieur. Ze werken voor een Italiaanse firma die een fabriek in Flechtingen opbouwt. Simona spreekt goed Engels, en de gesprekken worden al snel vriendschappen.

Samen zoeken ze naar een manier om haar uit de DDR te krijgen. En ze vinden er één.

Bud bouwt een Mercedes om. De brandstoftank wordt verwijderd, vervangen door een jerrycan. In de ontstane holte – een ruimte van nauwelijks een paar decimeter – wordt Simona “ingebouwd”.
“Ik wist precies wat ik deed. Als ik in dat auto stapte, kon het vrijheid betekenen. Maar ook gevangenis. Of de dood.”

5 september 1985: De vlucht
Vroeg in de ochtend kruipt Simona in het bos bij Flechtingen in haar schuilplaats. Bud rijdt. Stella zit op de achterbank, vlak boven Simona, en fluistert haar moed toe.

Drie keer stopt de auto bij de grensovergang Marienborn. Drie keer mag Simona zich niet bewegen.
Bij de derde controle moeten Bud en Stella de achterbank demonteren. Simona hoort gereedschap, stemmen, voetstappen. Ze is ervan overtuigd dat ze ontdekt zal worden.
“Die minuten duurden een eeuwigheid. Maar niemand kreeg argwaan.”

Na een half uur rijden is het voorbij. Simona is in het Westen.
“Toen ik uit de auto mocht, leek het alsof er meer kleuren waren. Alsof de wereld eindelijk helder was.”

Een nieuw leven – en een Stasi-dossier van 1.200 pagina’s
In de Bondsrepubliek verblijft ze eerst bij familie. Ondertussen probeert de Stasi te achterhalen hoe ze verdwenen is. Tevergeefs. Zelfs haar moeder wordt naar het Westen gestuurd om haar te overtuigen terug te komen.

Simona weigert. Uit haar Stasi-dossier blijkt later dat zowel zij als haar moeder zouden zijn opgesloten als ze was teruggekeerd.

Hamburg, de oceanen, de VS – en eindelijk studeren
Het nieuwe leven is niet makkelijk, maar dat had ze nooit verwacht.
“Ik wilde geen gebraden duiven in mijn mond. Ik wilde presteren – maar dan op een plek waar dat ook iets opleverde.”

Ze werkt drie jaar op cruiseschepen, verhuist naar de Verenigde Staten, krijgt een zoon, en keert in 1995 terug naar Duitsland.
Daar studeert ze alsnog bedrijfskunde. Vandaag de dag woont ze in München en werkt ze als inkoper voor een groot bedrijf. Spijt heeft ze nooit gehad.
“Ja, het was het waard. Ik zou het opnieuw doen. Het hoort bij mijn leven. Ik was anders nooit gelukkig geworden.”

De les die ze jongeren meegeeft: vrijheid is geen luxe
Simona vertelt haar verhaal regelmatig aan jongeren. Ze beantwoordt vragen, soms dezelfde vragen tientallen keren. Maar één boodschap herhaalt ze altijd:
“Vrijheid hangt niet af van geld of geluk. Vrijheid is een gevoel. Het betekent dat je open kunt zijn voor alles in deze wereld. Dat had ik in de DDR niet. In het kapitalisme is niet alles geweldig, maar je bent vrij. En dat is het belangrijkste wat een mens kan hebben.”

Terug naar Lockstedt – zonder hek
Over een paar jaar wil ze terugkeren naar Lockstedt, naar de plek waar haar familie nog steeds woont. Waar de Aller nog altijd stroomt.
Waar ze in de zomer met haar zus gaat zwemmen – net als vroeger.

Maar nu zonder hek.
Gewoon vrij.