Hoe de DDR de kernramp in Tsjernobyl tot zwijgen bracht

Er zijn vijf schaarse zinnen waarmee het DDR-persbureau ADN de DDR-burgers op de derde dag na de kermramp in Tsjernobyl informeerde. ‘Er heeft zich een ramp voorgedaan bij de kerncentrale van Tsjernobyl in Oekraïne’, staat er kort. Een van de kernreactoren was beschadigd. ‘Er worden maatregelen genomen om de gevolgen van het ongeval te verhelpen en er wordt hulp geboden aan de getroffenen. Daarnaast is er een regeringscommissie ingesteld’.

Niemand hoeft meer te weten, had de DDR-leiding de dag ervoor besloten. Op die 28 april 1986 waren er alarmerende berichten afkomstig van de Zweedse kerncentrale Forsmark, ten noorden van Stockholm. De meettoestellen daar lieten ineens vijf tot zes keer hogere stralingswaarden zien dan normaal. En een reden voor de verhoogde radioactiviteit kon niet worden gevonden.

Pas toen Finland even later significant hogere waarden rapporteerde, ontstond er een vermoeden. Er staat een oostenwind, dus de radioactieve luchtmassa’s komen blijkbaar uit de Sovjet-Unie. Maar dat, onder leiding van de hervormer Michail Gorbatsjov gedurende een jaar, is stil. In antwoord op een verzoek van Zweden verklaarde het Sovjet Atoomenergieagentschap zelfs dat het ‘geen informatie over een incident’ had.

Pas op de avond van dag twee, toen de Westerse media lang hadden gespeculeerd over een nucleaire ramp in de Sovjet-Unie, geeft het Moskou-bureau TASS een ongeval toe. Er vond een ramp plaats in een kerncentrale in Tsjernobyl, 130 kilometer verwijderd van de hoofdstad Kiev. Twee mensen werden gedood en ‘er werden dringende maatregelen genomen om de gevolgen te verhelpen’.

De werkelijke omvang van de ramp blijft onduidelijk voor DDR-burgers. Terwijl de Sovjet-Unie toegeeft dat ‘een bepaalde hoeveelheid radioactief materiaal ontsnapt’, kondigt het Staatsbureau voor Atoomveiligheid aan dat er voortdurend metingen worden uitgevoerd om de radioactiviteit te controleren. Momenteel worden echter ‘geen waarden van radioactiviteit gemeten die gezondheidsrisico’s kunnen opleveren’.

De officiële autoriteiten van de Bondsrepubliek reageren in het begin op dezelfde manier. Bondsminister van Binnenlandse Zaken Friedrich Zimmermann benadrukte bijvoorbeeld dat elk risico in Duitsland ‘absoluut uitgesloten’ moet worden. De radioactiviteit is alleen hoog binnen een straal van 50 kilometer rond de reactor, maar de Bondsrepubliek ligt 2000 kilometer verderop.

De radioactieve wolk had Duitsland op dat moment al bereikt. Dit blijkt uit meetwaarden die voor toenemende onzekerheid zorgen. Noch in de Bondsrepubliek Duitsland, noch in de DDR is er een catalogus van maatregelen die van kracht worden als zich een scenario voordoet zoals het falen van het Tsjernobyl-systeem, dat door het Internationaal Atoomenergieagentschap is geclassificeerd als een ‘catastrofaal ongeval’.

In West-Duitsland, waarvan de deelstaten niet eens uniforme grenswaarden hebben, hoopt zich een golf van paniek op. Melk en bladgroenten mogen volgens sommige deelstaten niet meer worden gegeten. Anderen waarschuwen in eerste instantie alleen dat het belangrijk is om groenten grondig te wassen. Een paar dagen later worden tonnen groenten in beslag genomen en vernietigd. Kinderen mogen niet meer in de zandbak spelen en volwassenen moeten binnen blijven als het regent.

Schoolreizen naar de DDR worden afgelast en boeren in Nedersaksen wordt gevraagd om onmiddellijk onder bladgroenten te ploegen. Volkstuinders moeten ook de bovenste laag aarde van hun bedden verwijderen om blootstelling aan straling door radioactieve neerslag te voorkomen.

De kopstorm, die in realtime op radio en televisie in de DDR wordt uitgezonden, zet de leiding van de SED onder druk. Mensen vertrouwen de officiële verzekering niet, zoals een grap onthult: ze leven nu in de mooie toekomst die de SED altijd heeft beloofd. Het enige is dat het nog steeds niet te zien is.

Op 1 mei, de feestdag van de arbeidersklasse, bestelde de partij drie hooggeplaatste experts van Günter Flach, de directeur van het Centraal Instituut voor Nucleair Onderzoek Rossendorf, Karl Lanius, hoofd van het Academie Instituut voor Hoge-Energiefysica, en Wolfgang Krüger van het Staatlichen Amt für Atomsicherheit tot het nieuwsprogramma ‘Aktuelle Kamera’. Het drietal verzekert unaniem dat ‘in geen enkele fase van de ontwikkelingen na het ongeval enig gevaar is geweest voor mens of milieu in de DDR’.

De radioactiviteit heeft ‘op geen enkele manier de grenswaarden bereikt’, benadrukt Karl Lanius, en ‘de huidige status is dat het al aan het vervallen is.’ Er is geen echt gevaar. ‘Ik zou deze rapporten zien, die gehyped zijn dat mensen in gevaar zijn en in kamers moeten blijven, onder het motto van paniekzaaierij.’

Een ‘westers opruiend spektakel’, schrijven de kranten in de DDR. Deze ‘lasterlijke propagandacampagne’, die de leiding van de USSR beschuldigt van geheimhouding bij de aanpak van het reactorongeval, dient alleen maar tot ‘politieke bronvergiftiging’. Alles is erop gericht om ‘de ontwapeningsvoorstellen van de Sovjet-Unie te verdraaien en haar geloofwaardigheid te verminderen’ om haar eigen ‘bewapenings- en confrontatiecursus’ ongestoord te kunnen voortzetten.

De tragedie van Tsjernobyl, die werd aangewakkerd door een aaneenschakeling van menselijke en technische mislukkingen, is uitgegroeid tot een strijd op het slagveld van de Koude Oorlog. Met regelmatige berichten over de ‘stabilisatie van radioactiviteitsniveaus op een laag niveau’, nieuws over ongevallen in reactoren in Groot-Brittannië en citaten van Westerse experts die waarschuwen voor ‘hysterie’ vanwege de verhoogde stralingsblootstelling, proberen de media in de DDR bagatelliseren de gevolgen van de ramp.

De melk in de DDR blijft drinkbaar, groenten zijn gezond en alle speeltuinen zijn open. De leiding van de DDR vertrouwt op experts van de Wereldgezondheidsorganisatie die hadden aangekondigd dat ‘alleen in het rampgebied er behoefte is aan speciale maatregelen en gedragsregels’.

Op 7 mei, negen dagen na de GAU in Blok 4 van de energiecentrale, begint de 39e Internationale Vredestocht in de Oekraïense hoofdstad Kiev. De Bondsrepubliek, Italië, de VS en een half dozijn andere landen hebben de deelname van hun chauffeurs opgezegd. Een DDR-coureur, Uwe Ampler uit Leipzig, wint de 6,7 kilometer lange proloog door de stad. Ook in het rampgebied worden de volgende drie fasen uitgevoerd. Alsof de nabijgelegen nucleaire ruïnes niet nog rookten.

Geef een antwoord