Documentaire ‘Kommunist’ toont Egon Krenz zonder franje

Op het Filmkunstfest in Schwerin gaat deze week de documentaire ‘Kommunist’ van regisseur Lutz Pehnert in wereldpremière. De film, die vanaf 11 juni in de Duitse bioscopen draait, schetst een openhartig portret van Egon Krenz, de laatste voorzitter van de Staatsraad van de DDR. Naast Krenz zelf komen tal van voormalige partijgenoten en tijdgenoten aan het woord.

Een carrière door het hart van de SED‑macht
Krenz bekleedde in de DDR vrijwel alle sleutelposities binnen de jeugd- en partijstructuren: voorzitter van de Pionierorganisatie, leider van de FDJ, later SED‑generalsecretaris en uiteindelijk staatshoofd. Nauwelijks iemand uit de top van de partij doorliep zo’n volledige machtscarrière. Inmiddels woont Krenz al even lang in de Bondsrepubliek als hij lid was van de SED: zo’n 35 jaar.

De documentaire onderzoekt welke gebeurtenissen zijn opmars binnen het partijapparaat bepaalden, hoe hij vandaag naar zijn verleden kijkt en welke conclusies hij zelf trekt. De film is tijdens het festival te zien op 8 mei (18.00 uur) en 10 mei (14.00 uur).

Het diepste litteken: zijn royement uit de SED
In archiefbeelden klinkt Krenz nog als overtuigd partijman: “De beste vorm van democratie in de Arbeiter‑ und Bauernstaat is dat iedereen zijn verantwoordelijkheid kent en neemt.”
Maar in de film blikt hij terug op zijn val: “Niets heeft mij harder getroffen dan mijn uitsluiting uit de partij. Ik moest mijn partijboek inleveren. Ik heb gezegd: ‘Dat geef ik niet af.’”

Een film gebaseerd op lange gesprekken
Regisseur Pehnert had een persoonlijke reden om Krenz te portretteren. Zijn vader kende Krenz uit hun FDJ‑tijd. “Ik heb hem als kind nog meegemaakt,” zegt Pehnert. Anderhalf jaar lang sprak hij regelmatig met de oud‑politicus, vooral in diens woonplaats Dierhagen aan de Oostzee. Die gesprekken vormen de ruggengraat van de documentaire.

Krenz vertelt daarin open over zijn jeugd in Damgarten, waar hij na de oorlog opgroeide en al vroeg moest bijdragen aan het gezinsinkomen.

Van CDU‑bodenjongen naar SED‑krantbezorger
Opmerkelijk is zijn relaas over zijn eerste politieke stappen. “Mijn eerste geld verdiende ik bij de CDU,” vertelt Krenz. Voor vijf mark per maand plakte hij verkiezingsposters en haalde contributies op. Tijdens de verkiezingen van 1946 kreeg hij de opdracht SED‑affiches te overplakken met ‘Wählt CDU’.
Hij werd betrapt door de vader van een schoolvriend, een SED‑lid. Die bood hem vervolgens aan de partijkrant te bezorgen — vijf pfennig per verkocht exemplaar. “Dat was het begin van mijn politieke loopbaan.”

Hoe wordt iemand wie hij wordt?
Pehnert wil met zijn film niet alleen de machthebber tonen, maar ook de mens die daaraan voorafging. “Welke taal ontwikkelt iemand? In welke bubbel of leugen leeft hij? Wat doet iemand om zo hoog te komen?” Die vragen vormen de rode draad.

Stemmen uit het verleden
Naast historici en critici komen vooral mensen aan het woord die Krenz persoonlijk kenden.
Een van hen is Solveig Leo, voormalig LPG‑voorzitter en later PDS‑burgemeester van Banzkow. Zij werkte jarenlang met Krenz samen in de FDJ‑leiding. “Hij wilde weten hoe het er in de dorpen echt aan toeging,” zegt ze.

Ook theoloog Werner Krätschell, jarenlang superintendent in Berlin‑Pankow, verschijnt in beeld. Hij herinnert zich hoe hij op kerstavond 1989 spontaan bij de familie Krenz aanbelde. Tot zijn verbazing bleek Krenz gedoopt en bevestigd. “Er zat geen staatsman tegenover me, maar iemand die diep gevallen was.”

Krenz blijft overtuigd socialist
Hoewel de film nieuwe persoonlijke inzichten biedt, blijft Krenz trouw aan zijn overtuigingen. “De veertig jaar DDR hebben laten zien dat een leven zonder kapitalisten mogelijk is,” zegt hij. “De wereld heeft een socialistische toekomst nodig. Ik weet dat sommigen mij een Stalinist of betonkopf noemen. Maar ik zeg: ik ben communist.”

De documentaire laat zien hoe Krenz blijft vasthouden aan zijn wereldbeeld — ook wanneer de geschiedenis hem heeft ingehaald. ‘Kommunist’ toont een man die zijn rol in een dictatuur niet ontkent, maar evenmin volledig onder ogen lijkt te willen zien.

Audio: NDR-reportage over de documentaire