De ‘rode Fini’ leefde weelderig van de DDR miljoenen

In zijn memoires herinnert de Berlijnse rechter Hansgeorg Bräutigam zich het uiterst milde ‘in het reine komen met het SED-onrecht’. Een bijzonder gewaagd geval van communistische hypocrisie was het schandaal rond de Oost-Berlijnse ‘Novum’ GmbH.

Notarissen zijn discreet van beroep. Maar op 31 mei 1951 bekrachtigde de Oost-Berlijnse notaris Ingeburg Gentz, een fervent communist, een samenwerkingsovereenkomst die zeer vertrouwelijk moest worden behandeld. Want de zakenman Oswald Rein en de musicoloog Georg Knepler hadden een zeer kapitalistisch bedrijf opgericht met de naam ‘Novum’ en een aandelenkapitaal van 50.000 DDR-mark.

Het doel van het bedrijf: handel tussen de DDR en de Republiek Oostenrijk. Beide partners stonden dicht bij de Communistische Partij van Oostenrijk, dus waren ze kameraden van Ingeburg Gentz. Naar verluidt kwam het kapitaal ook uit Oostenrijk.

Tot nu toe zo berucht: communisten uit een land met een markteconomie die een op winst gerichte handelsmaatschappij oprichten in een socialistische staat zijn onvermijdelijk hypocrieten. Maar de realiteit was veel erger: de Oostenrijkse kameraden Rein en Knepler waren net als al hun opvolgers stromannen.

Om de paar jaar wisselden de aandeelhouders, altijd gecertificeerd door het notariskantoor van Gentz ​​- en meestal werd een trustverklaring ondertekend, volgens welke het notariskantoor van Gentz de respectieve aandeelhouder zich ‘onherroepelijk’ toezegde zijn aandelen ‘te allen tijde zonder vergoeding aan een persoon of bedrijf die Novum Handelsgesellschaft mbH had moeten weggeven’.

De laatste aandeelhouder van Novum GmbH was, voor de helft sinds 1978 en vol sinds 1983, de Weense communist Rudolfine Steindling, bijgenaamd de ‘rode Fini’. Ze is van oorsprong bankbediende en accountant, is sinds 1959 lid van de KPÖ en beheert sinds 1966 de activa van de SED in Oostenrijk voltijds. En leefde er zeer rijkelijk van, met luxe eigendommen op de beste locaties in Wenen en waardevolle bontjassen.

Novum GmbH was ook eigendom van de socialistische staatspartij. Want in werkelijkheid kwam het startkapitaal van de Zentrag, in feite een eigen operatie van het SED centraal comité. De aansluiting van het dekmantelbedrijf Novum aan de KPÖ diende twee doelen: ten eerste was het bedoeld om te verhullen dat de SED in het buitenland zeer kapitalistisch opereerde, en ten tweede moesten waarden in convertibele valuta worden geparkeerd in een neutraal land – voor de speciale ‘behoeften’ van de SED-elite en voor andere, zelfs minder smakelijke doeleinden.

De Novum uit het rijk stond onder leiding van Alexander Schalck-Golodkowski, de SED-deviezenverkoper. Hij was een schande voor bijna geen zaken, exporteerde wapens en kostbaarheden die tegen DDR-burgers werden gedrukt in ruil voor convertibele valuta, net zoals hij afval in de DDR liet importeren.

Tijdens de vreedzame revolutie in 1989/90 moest het dekmantelbedrijf Novum GmbH haar bedrijfsactiviteiten stopzetten. Op dat moment stonden er saldi op hun rekeningen met een totale waarde van bijna een half miljard DM. Gedurende de volgende bijna 30 jaar verdedigde eerst Rudolfine Steindling, en later verschillende banken, aanhoudend slinkende overblijfselen van deze activa tegen de toegang van de Bondsrepubliek.

Eindelijk, na slopende processen, slaagde een definitieve uitspraak in 2019 erin om grotere delen van dit geld op te eisen; het werd ter beschikking gesteld aan de vijf Oost-Duitse deelstaten en aan de herwaardering van de SED-dictatuur . Vele miljoenen waren intussen echter omgekomen in pro-communistische kringen.

De oude Berlijnse rechter Hansgeorg Bräutigam herinnert zich de spectaculaire Novum-zaak in zijn onlangs gepubliceerde memoires over (Die Aufarbeitung des SED-Unrechts) ‘In het reine komen met het SED-onrecht’. De advocaat, geboren in 1937, stapte na zijn studie en het doen van zijn juridische stage naar de lokale rechtbank en later naar de Berlijnse regionale rechtbank. In de jaren 70 werkte hij als persvoorlichter voor twee senatoren van Justitie in West-Berlijn en van 1979 tot 2002 leidde hij tal van strafzaken. Voor linksen was hij altijd een vijand.

Groom kent als geen ander het – uiterst milde – verwerken van het SED-onrecht na 1990 . Hij leidde vol vertrouwen het proces tegen Erich Honecker totdat hij het slachtoffer werd van een spervuur ​​​​van vooringenomen claims door de verdediging en werd vervangen. Hij volgde ook vele andere processen tegen vooraanstaande SED-kameraden op de voet en beschrijft ze in al hun afgronden.

Maar misschien werd geen enkele procedure zo gekenmerkt door de durf van de daders als die van Novum GmbH. In 1996 slaagden Steindling en de KPÖ er bijna in om de SED-activa (die natuurlijk eigenlijk van de mensen in de DDR waren) voor zichzelf te redden. In ieder geval oordeelde de administratieve rechtbank van Berlijn in eerste aanleg dat uit de voorliggende documenten bleek dat Novum toebehoorde aan de KPÖ.

“De doorbraak kwam in het benoemingsproces”, schrijft Bräutigam. “Na nog een uitgebreide hoorzitting van bewijsmateriaal, stelde de Berlijnse Hogere Administratieve Rechtbank in december 2003 in een meer dan 200 pagina’s tellende uitspraak vast dat de Novum economisch deel uitmaakte van de activa van de SED-PDS.”

Om dit te verhullen had een advocaat zelfs vijf pagina’s van “belastende aard” uit het desbetreffende handdossier van notariskantoor Gentz ​​gehaald. In haar brief aan Rudolfine Steindling van 28 maart 1990 staat: “Tijdens ons persoonlijk gesprek hebben we besproken dat alle vertrouwensverklaringen met betrekking tot Novum en Transcarbon uit mijn bestanden moeten worden gehaald.” Ze moeten “vernietigd worden”.

De advocaat deed dit echter niet, omdat ze dacht dat het beter zou zijn “als deze documenten worden verwijderd maar in uw handen blijven”. Daarom liet ze Steindling uiteindelijk weten: “Totdat ik deze brief heb beantwoord, bewaar ik bovenstaande verklaringen in mijn kluis.”

Het schandalige verhaal over Novum GmbH, dat slechts een van de vele vergelijkbare dekmantelbedrijven van de SED was, kan worden gereconstrueerd uit verschillende rapporten, soms enkele duizenden pagina’s lang, van Bondsdagcommissies – of duidelijk en beknopt worden gelezen in het geheugen van Hansgeorg Bräutigam. Samen met vele andere hoogtepunten over de poging tot, maar uiteindelijk mislukte, juridische herwaardering van de SED-dictatuur.

Geef een antwoord