Puzzels in lockdown-tijd

De tentoonstelling bij het Stasi-Unterlagen-Archiv in Berlijn is sinds begin november gesloten voor bezoekers. Maar wat doen de medewerkers van de bezoekersdienst in deze tijd eigenlijk? Een kijkje achter de schermen laat zien hoe de studentassistenten werken aan de grootste puzzel van Duitsland.

Dit betekent de handmatige reconstructie van gescheurde Stasi- documenten. Dit zijn documenten en steekkaarten die met de hand zijn verscheurd door medewerkers van het ministerie van Staatsveiligheid. In het Stasi-documentenarchief worden in totaal 16.000 zakken met fragmenten bewaard en sinds het begin van de jaren negentig stap voor stap gereconstrueerd. Twee van deze tassen worden momenteel verwerkt door de studenten.

Een daarvan bevatte documenten van Afdeling IX/11, die verantwoordelijk was voor het onderzoek naar nazi- en oorlogsmisdaden. Concreet ging het om verschillende investeringsprojecten van het Duitse Rijk in bezette landen. De hoofdafdeling IX/11 gebruikte dergelijke documenten enerzijds om nazi-criminelen op te sporen en voor de rechter te brengen, maar ook om compromitterend materiaal te verkrijgen van personen die van belang waren voor de geheime dienst.

Ondertussen verwerken de studenten documenten van Hoofdafdeling II-Contraspionage. Als onderdeel van het ‘verdedigingswerk’ werkte Afdeling II ook rechtstreeks in de Bondsrepubliek. Daarom zijn er bijvoorbeeld in de documenten van Afdeling II/19, die het ‘Westwerk’ van de Socialistische Eenheidspartij (SED) verzekerde, ook beoordelingen van het werk van de West-Duitse grondwettelijke bescherming tegen de Duitse Communistische Partij (DKP) of de Syrische Baath-partij.

Een ander puzzelproject waar de studentmedewerkers aan meedoen, zijn de gescheurde steekkaartjes van het districtsbestuur van Gera. Dit zijn onderdelen van de zogenaamde pre-compressie-, zoek- en informatie-index (VSH). Daarachter zat een systeem van indexkaarten van mensen over wie de Stasi om verschillende redenen materiaal had verzameld.

In tegenstelling tot de centrale dossiers verwijzen ze niet naar operationele processen, maar naar de centrale materiaalopslag (ZMA) van de afdelingen. Deze vormden het merendeel van de persoonlijke documenten van de Stasi. Tegelijkertijd leed de ZMA in de herfst van 1989 de grootste verliezen door vernietiging.

De VSH- dossiers zijn daarmee een belangrijk middel om documenten te verifiëren van personen voor wie geen centrale registratie bestond of bewezen kan worden, maar die wel in de aandacht van de Stasi kwamen.

Na de lockdown zullen de Stasi-bestanden in Berlijn tentoongesteld worden.

Geef een antwoord