Hoe de Stasi de Rolling Stones-fans in Oost-Duitsland niet de mond kon snoeren

De weinig bekende tragedie van het Rolling Stones-concert uit 1969 verraadt zowel de vastberadenheid van de Oost-Duitsers voor vrijheid van meningsuiting als de gruwelen van het leven onder de Stasi.

In de 40 jaar van de DDR creëerden Oost-Duitsers een unieke cultuur die vaak wordt herinnerd met een eigenzinnig gevoel van nostagia of ‘Ostalgie’ (de Duitse term voor een verlangen naar verloren aspecten van het leven in Oost-Duitsland). Het is echter belangrijk dat we de meer onaangename aspecten van het leven in Oost-Duitsland erkennen, zoals isolatie, censuur en de aanwezigheid van de Stasi.

In een land waar Britse muziek alleen tegen duizelingwekkende prijzen op de zwarte markt te koop was en Westerse liedjes strikt beperkt waren op de radio, lijkt het misschien verrassend dat de Rolling Stones in Oost-Duitsland zo populair werden.

De Britse rockband stond stevig op de verboden lijst bij Oost-Duitse radiostations, aangezien ‘beatmuziek’ door de autoriteiten als subversief werd beschouwd. Dit voedde echter alleen de wens van jonge Oost-Duitsers om de platen van Rolling Stones op te zoeken, ongeacht de kosten, en om illegaal af te stemmen op de West-Duitse radio om ze te horen spelen. Günter Schneidewind, presentator van het DDR-jeugdradiostation DT64, vertelt dat de Rolling Stones een geest van vrijheid veroverden die onweerstaanbaar was voor Oost-Duitse jongeren: “Ze hadden een gevoel van opgewekt opstaan ​​gegeven dat ongeëvenaard was in het naoorlogse Oost-Duitsland. Ze gooiden gewoon de dingen die op school en op officiële plaatsen werden gepredikt overboord.”

“The Stones hadden lang haar, ze maakten extreem luide muziek en ze verdienden er zelfs veel geld mee – het was duidelijk dat jongeren ze idealiseerden”, zegt Schneidewind. “De officiële jeugdidealen in de DDR waren gebaseerd op socialistische moraal en ethiek en werden in elk klaslokaal geplaatst. Dit was precies het tegenovergestelde van waar de Stenen over gingen.”

Maar zoals Schneidewind opmerkt, “zagen de autoriteiten een reëel gevaar dat jongeren rebels zouden kunnen worden, terwijl de DDR-regering vreesde dat een groeiende liefde voor rock en pop het al pruttelende ongenoegen van jongeren zou aanwakkeren.”

Toen Oost-Duitse leiders eenmaal begonnen te vrezen dat Westerse muziek jongeren naar de Westerse politiek kon leiden, besloten ze hun eigen, door de staat goedgekeurde versie van de jeugdcultuur te creëren. Jürgen Breski, een ex-Stasi-officier die de punkscene moest monitoren en infiltreren, legt aan de BBC uit dat de autoriteiten “een soort socialistische levensstijl aan de mensen wilden geven, dus probeerden we alles te bestrijden dat niet hoorde op dat. Het doel was om ‘de scène’ terwijl deze zich uitbreidde te beheersen en te voorkomen dat deze te bekend zou worden.”

De ‘Lipsi’ was een dans die werd gecreëerd als een politiek correct alternatief voor dansen onder invloed van rock and roll. David Byrne, leadzanger van de Amerikaanse rockband Talking Heads, beschreef het als “een rare seksloze populaire dans die de regering probeerde in de populaire cultuur op te nemen als een soort immunisatie tegen de rock-and-roll-bewegingen van Elvis.”

 

Dagmar Hovestaedt, een senior figuur bij de BStU, die de archieven van de Oost-Duitse geheime politie onderzoekt, vertelt de BBC dat “de oudere generatie, de oorlogsgeneratie, ontzet was over wat de jeugd deed. Maar je kunt geen jeugdcultuur organiseren, zo werkt het niet.”

Over de hele DDR werd algemeen aangenomen dat de Rolling Stones op 7 oktober 1969, een nationale feestdag ter gelegenheid van de 20e verjaardag van het land, een concert zouden geven voor Oost-Berlijn. Dit was echter gewoon een gerucht, begonnen als resultaat van een radiopraatje van een radio DJ.

Op RIAS, een station in West-Berlijn waar velen in Oost-Berlijn op afstemden, sprak een DJ terloops het idee uit: stel je voor dat de nieuwe uitgeverij, gebouwd door ondernemer Axel Springer in het Westen, vlak naast de Muur, een concert organiseert met de Stenen op het dak zodat oosterlingen ook kunnen komen luisteren.

De opmerking werd al snel een gerucht en werd vervolgens een algemeen aangenomen feit. Duizenden verwachtten dat de Rolling Stones zouden spelen en sommige Oost-Duitse wegen stonden zelfs vol met slogans die de fans opdroegen naar Berlijn te komen voor de show.

We weten dit door middel van Stasi-foto’s en -rapporten waarin gedetailleerd wordt beschreven hoe ze degenen die de berichten hebben opgespoord, hebben opgespoord en gearresteerd. Hoewel de Stones die dag nooit in Berlijn verschenen, deden honderden van hun fans dat wel, evenals de DDR-autoriteiten. Ze arresteerden en sloegen de mensen in de menigte terwijl ze naar de Brandenburger Tor liepen. De BBC meldde dat tieners in bepaalde gevallen werden gearresteerd en zelfs ver van hun familie naar het Westen werden verbannen, omdat ze waren veroordeeld wegens een ‘antisocialistisch element’, simpelweg omdat ze opdoken in de hoop de Rolling Stones live te zien.

Deze brutale vergelding van de Oost-Duitse regering was een poging om jongeren te weerhouden van Westerse muziek. In plaats daarvan stuurde het echter een signaal naar de autoriteiten dat er rock-‘n-roll-fans in de DDR zijn die zich niet langer willen verbergen.

Fans van rockmuziek werden nog steeds onderworpen aan meedogenloze druk van de Stasi, en Oost-Duitse rockfans werden vaak geprezen door muzikanten in het Westen omdat ze hun eigen culturele ruimte hadden gecreëerd onder alle druk van het regime.

Campino, leadzanger van de West-Duitse punkrockband Die Toten Hosen vertelt de BBC “Ze hadden een bepaald soort trots, een overtuiging. Ze zeiden: ‘Jij in het Westen, je hebt de beste kleding, de mode, al die dingen. Maar we hebben vriendschap en we helpen elkaar en we zijn niet oppervlakkig.” Hun vriendschappen “betekenden meer omdat ze voor alles wat fout ging een hogere prijs moesten betalen.”

Voor veel jongeren in de DDR werden de Rolling Stones een soundtrack voor vrijheid. The Stones hielpen jongeren toegang te krijgen tot unieke ruimtes in hun hoofd, die niet konden worden tegengehouden door de Stasi.

In feite overleefden de Stones de censuurwetten in Oost-Duitsland, waarbij de regering uiteindelijk de regels voor Westerse muziek versoepelde en in 1982 zelfs een LP van geselecteerde nummers van de Rolling Stones op een DDR-platenlabel uitbracht.

Günter Schneidewind gelooft dat de Rolling Stones en andere bands zoals zij hebben bijgedragen aan de val van de Berlijnse Muur in 1989. “De mensen raakten gebiologeerd door wat de Stones deden. Ze lazen de teksten en ontdekten de literaire concepten en vonden filosofisch idealen buiten Marx en Engels.”

Geef een antwoord