Wortels worden met geweld afgesneden

Iedereen die te dicht bij de Duits-Duitse grens in het Oosten woonde, moest erg ‘betrouwbaar’ zijn om daar te mogen blijven.

Gebeurtenissen over de hedendaagse geschiedenis voor een breed publiek volgen, mits ze niet ten prooi vallen aan een virusgerelateerd contactverbod, een beproefd patroon: de gastheren lichten de relevantie van het onderwerp toe, omschrijven het onderwerp en stellen, als het goed gaat, een kernvraag. Vervolgens bieden historici een inleidend overzicht en presenteren ze onderzoek naar individuele aspecten, doen hedendaagse getuigen hun mening, wordt het – hopelijk controversieel – bediscussieerd en tenslotte benadrukken ze unaniem wat er uit de geschiedenis kan worden geleerd.

Of een conferentie succesvol of productief eindigt, of het mogelijk een vooruitgang in kennis oplevert, hangt af van de interactie tussen het publiek en de sprekers, het temperament van de hedendaagse getuigen, de bereidheid van de experts om te praten en de onbevangenheid van de moderatoren – kortom: van de zich ontwikkelende stemming, waarin wat wordt onderzocht eenvoudig kan worden doorgegeven, verdiept of zinvol verder kan worden nagedacht. Conferentievolumes brengen zelden de unieke sfeer van succesvolle evenementen over; ze leveren een lappendeken van gemeenschappelijk bezit met verweven parels en zijn beperkt tot de reproductie van de lezingen – als deze gratis zouden worden gehouden, geven transcripties slechts weinig stof tot nadenken.

Het boek ‘Die vergessene Vertreibung‘ bevat helaas niet-gerelateerde teksten die werden gepresenteerd tijdens een seminar van het Hessischen Landeszentrale für politische Bildung en de Point Alpha Stiftung 2018. Het evenement was gewijd aan de gedwongen hervestiging aan de Duits-Duitse grens – een facet van echt socialistisch onrecht, dat voorbeeldig laat zien hoe meedogenloos de SED de Duits-Duitse grens beveiligde, maar vooral haar macht.

Het boek onderscheidt zich positief van andere cv’s van conferenties door zijn uitgebreide ontwerp en veel gegevens en bronnenmateriaal, waaronder een West-Duitse ansichtkaart uit de jaren vijftig. Het toont motieven van de grensversterkingen in de Rhön en leert de toeschouwer ‘Duitsland is daar ook nog’. Deze straf is vandaag nauwelijks nodig, maar het geeft wel aan hoe pijnlijk de gedwongen uitzettingen waren.

Enkele codenamen voor hervestigingscampagnes langs de Duits-Duitse grens in 1952 en 1961 zijn veelbetekenend: Aktion Verziefer suggereerde dat het om ongediertebestrijding in de samenleving ging, Aktion Kornblume klonk wat onschuldiger, maar gaf de plattelandsbevolking ook een signaal dat de staat Organen bedoeld om reeds lang bestaande bewoners als onkruid te ontwortelen.

Geef een reactie