75e oprichtingsdag van de DDR: vieren of reflecteren?

De feesttraditie van de DDR eindigde 35 jaar geleden. Dit jaar nodigt bioscoop Babylon je uit voor de film ‘Es war da eine Zeit. Erinnerungen an die DDR” en voor discussie met hedendaagse getuigen.

Voor de 15e verjaardag van de Republiek deed de jonge pionierster Maritta T., acht jaar oud, een poging om de 15 goede daden voor de Republiek te doen die alle kinderen moesten doen: oud papier verzamelen, briketten uit de kelder halen voor de buurvrouw, en kortingen geven in de groene omgeving Wieden, kamillebloemen verzamelen uit de weide voor medicinale thee,… Dat was in 1964, en toen hoorden we ook over de kinderen in Noord-Vietnam, dat de Amerikanen waren binnengevallen.

Onze oorlog was dat jaar aanwezig, minder dan twintig jaar nadat hij was geëindigd, in de vorm van mannen met houten benen, leren handen of glazen ogen. En de verjaardag van de Republiek was een van de data die het leven in de DDR op betrouwbare wijze begeleidde, zoals 1 mei, Vrouwendag (8 maart) en Kinderdag (1 juni). Geleidelijk aan veranderde de vaak gouden oktoberdag in een nationale feestdagroutine: een rally in de ochtend, een bosexcursie in de middag. Na 1990 viel de datum alleen op omdat Eenheidsdag op 3 oktober zo verkeerd aanvoelde vanwege de kunstmatigheid ervan. En sinds 2023 is de datum 7 oktober onlosmakelijk verbonden met het bloedbad van Hamas in Israël.

Ooit werd 7 oktober weer belangrijk voor de DDR: in 1989, toen het land op 40-jarige leeftijd zijn einde naderde en consumptief was geworden.

Op TV zag iedreen hoe de FDJ-leden in de trein vanaf de tribune ‘Gorbi, Gorbi’ riepen. Hij zwaaide vriendelijk. Naast hem stond de versteende Erich Honecker.

‘Gorbi, help ons’ en het gebed voor de vrede
Deelnemers aan de andere demonstratie, die op 7 oktober van de Alexanderplatz naar het paleis marcheerde, waar de officiële ceremonie van de staatshoofden plaatsvond, riepen ‘Gorbi, hilf uns’. Toen het Sovjet-staatshoofd en de partijleider vertrok, vielen de veiligheidstroepen de mensen aan die nu de straat op waren gegaan in Prenzlauer Berg rond de Gethsemane-kerk. Er vond al dagenlang een door oppositieleden georganiseerd ‘vredesgebed’ plaats in de kerk.

Tijdens de ceremonie in het Paleis van de Republiek zei Erich Honecker dat de oprichting van de DDR een ‘historische noodzaak’ was en hij bedankte de werkende mensen die ‘onze socialistische vredesstaat’ hadden gecreëerd.

Veel inwoners hebben meegeholpen aan de opbouw van deze staat – de ‘vuile staat’, zoals de DDR-arbeider Ilko-Sascha Kowalczuk onlangs zijn thuisland noemde in de woordkeuze van Trump. Na veertig jaar DDR wilde een groeiend aantal mensen echter meer: ​​vrijheid en welvaart. Of liever gezegd: monitoring, controle, beperkingen.

In Prenzlauer Berg arresteerden politie en staatsveiligheid die nacht 35 jaar geleden ruim duizend mensen. In de daaropvolgende dagen werd duidelijk dat mensen de ’toegangen’ niet langer met angst accepteerden. En de staat dacht dat het slim zou zijn om enigszins toe te geven om de groeiende woede van zijn burgers te beteugelen. Op 12 oktober publiceerden diverse media, waaronder de Berliner Zeitung, een veelzeggend interview met kolonel Dr. Dieter Dietze, stafchef van het Presidium van de Volkspolitie van Berlijn, ‘over de gebeurtenissen in de omgeving van de Gethsemane-kerk in Prenzlauer Berg’.

Hij zei: “We maken onderscheid tussen wat er op 7 oktober is gebeurd en de helaas noodzakelijke maatregelen om een ​​ongeoorloofde demonstratie op 8 oktober te voorkomen. Grondig.” De staatsmacht maakte onderscheid! En ‘grondig’. Het woord ‘helaas’ zou waarschijnlijk zelfs een beetje verontschuldiging moeten overbrengen. En ze betreurde het dat in de loop van ‘regelgevende maatregelen, helaas bijna onvermijdelijk’, ook ‘individuele omstanders’ werden getroffen.

Hoe vreemd het vandaag de dag ook klinkt, dit waren geluiden die nog nooit eerder waren gehoord. Op maandag 9 oktober trok de grootste demonstratie sinds 1953 door het centrum van Leipzig. De geest kon niet langer in de fles gestopt worden.

In Babylon: een reis door de geschiedenis van de film
En nu? 35 jaar later een verjaardag van de republiek? Er was altijd feest, ook al was het in nostalgische nissen. Dit jaar is echter de tijd aangebroken dat een groter publiek vol vertrouwen terugkijkt, de datum onder ogen ziet en zich herinnert wat deze staat speciaal maakte. Je hoeft het niet te vieren.

Kino Babylon en Axel Geiss, producent van de film ‘Es war eine Zeit’, geloven dat er redenen zijn voor reflectie en herinnering. De film vertelt hoe de DDR-staat werkte, wat deze bewoog en wat het kostte. Volgens een persbericht van de producent beschrijft hij ‘de ontwikkeling van de DDR in zijn mogelijkheden en beperkingen door de carrières en tegenstrijdige ervaringen van twee voormalige algemeen directeuren en een wetenschapper.’

De hoofdrolspelers Manfred Dahms, Eckhard Netzmann en Wera Thiel komen uit arbeidersgezinnen. Het feit dat ze op een dag zouden studeren en tot de elite van hun staat zouden behoren, speelde geen rol in hun jeugddromen. Maar na het einde van de verschrikkelijke oorlog die ze als kinderen hadden meegemaakt, wilden ze een ander, een beter Duitsland.

Axel Geiss omschrijft het centrale thema van de film als volgt: “Ze worden fervente voorstanders van het socialisme, maar op een gegeven moment gaat de innerlijke verbinding met de staat steeds meer verloren. De kloof tussen de publiekelijk aangekondigde claim en de realiteit wordt steeds groter. De slogans van de SED pakken de mensen niet langer aan. In de jaren zeventig beseften ze dat de DDR de concurrentie met de Bondsrepubliek niet kon winnen.”

‘Ik werkte’
De hoofdrolspelers bezoeken, begeleid door camera’s, scènes uit hun leven, vertellen hoe zij hun plicht vervulden en probeerden het beste uit de moeilijke omstandigheden te halen.

Manfred Dahms, algemeen directeur van de VEB Kombinat Kraftwerksanlagenbau Berlin van 1975 tot 1989: “Ik heb tot de laatste dag gewerkt, ik zag het als mijn taak om ervoor te zorgen dat we elektriciteit in het stopcontact hadden”, zo legt hij zijn motivatie uit. Zijn plaatsvervanger Eckhard Netzmann, die in 1979 in opdracht van de partij vice-minister van zware techniek werd en in 1983 op staande voet werd ontslagen, herinnert zich: “Er was zoveel te doen, zoveel belangrijk en goed te doen, ik kan daar niet blijven staan ​​en zeg: dat doe ik niet.”

Het is geen nostalgie, maar juist kritische distantie die de terugblik domineert. Ook advocaat Wera Thiel geeft toe: “We hebben tegen onszelf gelogen over onszelf. Er waren overal veel leugens. Maar wat we over de andere kant zeiden, was meestal waar. Dat blijkt vandaag.”

De filmmaker wil er graag op wijzen dat de film ‘Es war eine Zeit’ ‘vrij’ werd geproduceerd, in een team van drie, zonder filmfinanciering of tussenkomst van een omroeporganisatie. Net als de voorbereiding van de film werden ook de opnames en montage met eigen geld gefinancierd. Er werd alleen steun verkregen voor de volledig geassembleerde versie en goedgekeurd door het Ministerie van Economische Zaken van de deelstaat Brandenburg om de film door middel van geluidsmontage, mixen en kleurcorrectie geschikt te maken voor bioscoop.

Podium in Babylon: Prominent bezet
De eerste filmdag met Manfred Dahms vond plaats op 30 juni 2016, de laatste dag op 8 december 2017 met opnames van de presentatie van het boek ‘Die Kombinatsdirektoren: Jetzt reden wir weiter!’ Manfred Dahms overleed op 19 januari 2021.

De Babylon-bioscoop vertoont ‘Es war da eine Zeit. Erinnerungen an die DDR’ op 7 oktober 2024. Aanvang: 19.00 uur Naderhand is er een gesprek met Aelrun Goette (speelfilm- en documentaireregisseur), hoofdpersoon Eckhard Netzmann, Holger Friedrich (Berliner Zeitung) en producer Axel Geiss.
Tickets zijn online te koop.