Verjaardagsconcert FDJ blijkt concert Depeche Mode
Het was een sensatie: op 7 maart 1988 gaf de Britse new wave-band Depeche Mode hun enige concert in de DDR ter gelegenheid van de verjaardag van de FDJ in Oost-Berlijn. De fans konden hun geluk nauwelijks geloven, iedereen in de hal voelde dat ze deel uitmaakten van een heel speciaal evenement.
7 maart 1988 is een koude dag in Oost-Berlijn. Zelfs de lichte sneeuwval kan niet voorkomen dat enkele duizenden in het zwart geklede jonge mensen zich verzamelen voor de Werner-Seelenbinder-Halle op Prenzlauer Berg. Slechts weinigen hebben een toegangsbewijs voor het evenement dat hier ’s avonds zal plaatsvinden. ‘Verjaardagsconcert van de FDJ’ is geschreven in gewoon schrift op het bruine papier, prijs: 15 Ostmark. Er is geen verdere verwijzing naar het programma. Niettemin betalen fans deze entree om de hal binnen te komen.
Zelfs zonder officiële aankondigingen verspreidde het gerucht zich naar de laatste uithoek van de republiek: Depeche Mode zou die avond hun eerste en enige concert in de DDR spelen. Een sensatie, niet alleen voor de vele Oost-Duitse New Wave-fans. “Ik kon het niet geloven. De Hongaren, kregen het misschien als halve Westerlingen geregeld, maar in de DDR toch nooit”, herinnert Sascha Lange, auteur van het boek ‘DJ Westradio’, dat er toen was. “Maar Depeche Mode bij de FDJ – nooit!”
Fan van Westerse popmuziek. In de meeste gevallen was dat in de DDR een ‘langeafstandsrelatie’. De objecten van begeerte straalden in westerse shows vanaf het televisiescherm of uit gesmokkelde Bravo-boekjes, waarvan elk fragment een klein toevluchtsoord was. “Ik had een oma in het westen en had daarom 80 Depeche Mode-posters,” bericht Lange over zijn jeugd in de DDR.
Rocco Ganzert uit Leipzig was vanaf het begin een fan van Depeche Mode. Met blokkades op de dansvloer lieten hij en zijn vrienden de DJ’s in jeugdclubs hun tapes spelen, die eerder moeizaam waren teruggespoeld. Toen hij hoorde over het concert in Oost-Berlijn, wist hij dat hij daar moest zijn. De kaartjes werden alleen uitgedeeld aan scholen in Berlijn, maar voor 650 Ostmark – minstens twee maanden salaris – slaagde de jonge bouwreiniger erin een kaartje voor de concertzaal te krijgen. Anderen betaalden zelfs het dubbele. “De volgende dag hoorden we dat een fan zijn motorfiets had ingeruild voor een toegangsbewijs”, herinnert Gerald Ponesky zich, die als productiemanager verantwoordelijk was voor de werkzaamheden in de hal. Gedurende een avond was er een noodtoestand in de popcultuur in de DDR.
Een jaar eerder hadden popconcerten in de arbeiders- en boerenstaat onrust veroorzaakt. Ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Berlijn, dat in beide delen van de stad werd gevierd, wilde de DDR zich in het beste licht presenteren. “De totale klassenstrijd brak uit”, zegt Ponesky. “Ze wilden het Westen de vinger laten zien.” Maar vooral de gebeurtenissen achter de Muur hadden een magische aantrekkingskracht op de Oost-Jeugd. Tijdens een openluchtconcert met David Bowie en Genesis aan de Reichstag direct aan de muur, escaleerde de situatie: de wind blies de liedjes ver naar Oost-Berlijn en meer en meer jongeren verzamelden zich op straat Unter den Linden voor hun idolen om tenminste akoestisch dichtbij te zijn. Toen de roep om perestrojka en glasnost van de menigte luider werd, sloeg de Volkspolizei toe en arresteerde talloze mensen. Herinneringen aan de populaire opstand op 17 juni 1953 kwamen weer dichtbij.
Het hek was van de dam. De DDR-functionarissen voelden steeds duidelijker dat steeds grotere delen van de bevolking zich van hen af keerden en dat jeugdbewegingen zoals HipHop en New Wave niet konden worden tegengehouden door een muur. Het ‘Wonder wapen westconcert’ zou daarom moeten helpen om verloren prestige terug te winnen. Artiesten als James Brown en Uriah Heep waren al in het oosten te gast geweest, maar Depeche Mode speelde in een andere competitie. Met elektronische geluiden en een ongenaakbare houding waren de vier Britse muzikanten rond zanger Dave Gahan niet alleen het toonbeeld van coolheid voor DDR-tieners. Een Hongaarse concertorganisator regelde de deal, en de slechts 5.000 Westmark-kosten voor de band werden betaald. Het was een koopje. Uiteindelijk zou het – waarschijnlijk berekende – bedrijfsverlies van de band meer dan 100.000 Westmarks moeten zijn. Cijfers die de FDJ-coup alleen maar verbazingwekkender maken.
“Het concert kwam uit het niets,” herinnert Ponesky zich. “Gelukkig was dit niet het eerste. We hadden al een paar termen geleerd zoals backstage of catering. Merchandising – dat was eigenlijk de souvenirstandaard voor ons in de DDR!”
Anderen zijn minder bekend met de regels in de muziekindustrie. Hedendaagse getuige Rocco Ganzert wist met zijn cassetterecorder zonder problemen de hal binnen te komen. Eerder las hij in Bravo dat het verboden was om concerten op te nemen. Maar deze informatie is waarschijnlijk niet zover gekomen bij de FDJ-organisatoren.
Ruim 6.000 fans wachtten in de hal. De 16-jarige Sascha Lange had uit voorzorg zijn FDJ-identiteitskaart bij zich: Niets wees op een FDJ-verjaardagsfeest. In plaats van blauwe shirts keken aanhangers van de moderne muziek in kledij met Depeche Mode erop naar de voorstelling. De DDR is die avond oneindig ver weg. Zoals uit het niets gekomen, verliet de Oost-Duitse band Mixed Pickles, die in het voorprogramma stonden, het podium.
Hedendaagse getuigen herinneren het zich. Bekijk deze aflevering van Depeche Mode en de DDR hier terug.