Ook het gevreesde Ministerium für Staatssicherheit – de Stasi – stond op instorten. De opvolger van de dienst, het Amt für Nationale Sicherheit (AfNS), was nauwelijks opgericht of al in ontbinding. In het hele land bezetten burgercomités Stasi‑kantoren om te voorkomen dat archieven zouden verdwijnen. In deze chaotische weken werd in het hoofdkwartier in Oost‑Berlijn een vondst gedaan die tot de meest opmerkelijke uit de DDR‑geschiedenis behoort: een rode koffer met explosieve inhoud.

De laatste dagen van de Stasi
In december 1989 heerste in het Stasi‑complex aan de Normannenstraße in Berlijn een gespannen sfeer. Terwijl burgers buiten protesteerden en binnenkomende comités documenten veiligstelden, gingen medewerkers van het AfNS door met wat zij als hun laatste taak zagen: het vernietigen van archieven.

De nieuwe chef van het AfNS, Wolfgang Schwanitz, verklaarde op 1 december in het Oost‑Duitse parlement dat hij slechts “twee lege kluizen” van zijn voorganger Erich Mielke had overgenomen. Maar die verklaring hield niet lang stand. Kort daarna verzegelde militair officier van justitie Frank Michalak de volledige etage van Mielke, met de opdracht alle persoonlijke documenten en voorwerpen veilig te stellen voor de komende rechtszaken tegen de voormalige Stasi‑minister.

Tijdens deze doorzoeking troffen onderzoekers een bonte verzameling aan: “verzamelde verjaardagscadeaus van Mielke, horloges, medailles, sterke drank, een zilveren borstbeeld en een dodenmasker uit gips van Lenin.” Tussen deze spullen bevond zich ook een object dat onmiddellijk de aandacht trok: een rode kunstlederen koffer.

De vondst van de rode koffer
De precieze vindplaats is nooit volledig opgehelderd. Betrokken officieren herinnerden zich dat de koffer mogelijk in een kelderkluis stond die aan Mielke werd toegeschreven. Wat wel vaststaat, is dat de inhoud van de koffer voor de militaire justitie schokkend was.

De koffer bevatte voornamelijk rechtbankdocumenten uit het Derde Rijk, waaronder stukken over een proces uit 1937 tegen de communistische verzetsgroep rond Bruno Baum. Een van de mede‑aangeklaagden was niemand minder dan Erich Honecker, de latere leider van de DDR.

De documenten toonden een beeld dat haaks stond op de officiële DDR‑propaganda. Volgens de stukken had Honecker tijdens zijn verhoren door de Gestapo uitgebreide verklaringen afgelegd en zelfs informatie verstrekt die leidde tot de arrestatie van kameraden. De Stasi‑analyse in de koffer stelde dat Honecker “vrij gedetailleerde informatie aan de nazi‑onderzoekers had verschaft.”

Dit stond in scherp contrast met het beeld dat de DDR decennialang had uitgedragen: dat Honecker een onbuigzame antifascistische held was die onder marteling had gezwegen. De documenten vormden dus een directe bedreiging voor zijn zorgvuldig opgebouwde reputatie.

Privé‑documenten en compromitterend materiaal
De rode koffer bevatte meer dan alleen processtukken. Er zaten ook privé‑documenten in die voor Honecker uiterst pijnlijk zouden zijn geweest als ze openbaar waren geworden.

Zo bevonden zich in de koffer twee clementieverzoeken van Honeckers vader aan de nazi‑autoriteiten, waarin hij schreef dat zijn zoon het communisme had afgezworen en “zijn jeugdidealen in de huidige (nazi)staat verwerkelijkt zag.”

Daarnaast zaten er brieven in van Honeckers latere echtgenote Margot Feist en zijn eerste vrouw Edith Baumann, waarin zij elkaar zwart probeerden te maken bij partijleider Walter Ulbricht. Baumann schreef bijvoorbeeld dat Honecker niet van Margot loskwam: “Het vreet als een vuur in hem.”

Ook lag er een Stasi‑onderzoek naar de verbouwing van een privé‑bungalow, betaald met overheidsgeld, terwijl het huis toebehoorde aan een van Honeckers minnaressen.

Als deze informatie in de jaren zestig of zeventig was uitgelekt, zou Honeckers carrière waarschijnlijk abrupt zijn geëindigd.

Waarom had Mielke deze documenten?
De vraag waarom deze documenten in Mielkes bezit waren, is nooit definitief beantwoord. De officieren van justitie vermoedden dat Mielke het materiaal had verzameld om Honecker te kunnen chanteren. Dat zou passen bij de werkwijze van de Stasi, waar het verzamelen van “Kompromat” – belastend materiaal – tot het standaardinstrumentarium behoorde.

Mielke had een geheime opslag aangelegd onder de codenaam “Rote Nelke”, waarin biografisch en compromitterend materiaal over DDR‑topfunctionarissen werd verzameld. Slechts een handvol Stasi‑officieren had toegang tot deze documenten.

Hoewel een groot deel van dit archief in 1989 werd vernietigd, konden onderzoekers later reconstrueren dat Mielke hiermee een machtig wapen in handen had: kennis over de zwakke plekken van de politieke elite.

Een veelbesproken gebeurtenis versterkte de mythe rond de koffer. Tijdens een politbureauvergadering op 17 oktober 1989, waarin Willi Stoph Honecker opriep af te treden, zou Mielke hebben gezegd:
“Erich, wenn du nicht zurücktrittst, dann packe ich aus.”
Waarop Honecker geïrriteerd antwoordde:
“Dann tu es doch.”

Of Mielke hiermee naar de rode koffer verwees, blijft onduidelijk. In een interview in 1992 ontkende hij dat hij ooit aan chantage had gedacht en zei hij dat zijn houding altijd was geweest “om de secretaris‑generaal te beschermen.” Maar of dat waar is, zal nooit meer met zekerheid kunnen worden vastgesteld.

De rode koffer raakt zoek
Na de inbeslagname werd de koffer overgedragen aan de procureur‑generaal van de DDR. Maar na de Duitse hereniging verdween hij spoorloos. De koffer werd niet aan de nieuwe minister van Justitie in Berlijn overhandigd en leek van de aardbodem verdwenen.

Een jonge officier van justitie die bij de inbeslagname aanwezig was geweest, waarschuwde later de redactie van het ZDF‑programma Kennzeichen D. De journalisten begonnen een speurtocht die weken duurde. Uiteindelijk bleek de koffer in handen te zijn van een persoon die hem voor veel geld aan redacties had aangeboden.

Toen de ZDF‑redactie hem opspoorde, werd de koffer plotseling door een koerier afgeleverd bij de minister van Justitie van Berlijn. Van daaruit ging hij naar de procureur‑generaal van de Bondsrepubliek, waar de ZDF‑journalisten de inhoud mochten bekijken.

Op 14 november 1990 zond ZDF een documentaire uit over de speurtocht en de inhoud van de koffer.

De laatste reis van de koffer
Na de uitzending reisde de koffer langs verschillende ministeries, totdat hij uiteindelijk werd ondergebracht in het Nationaal Archief van de Bondsrepubliek. De originele documenten die geen Stasi‑stukken waren, bleven daar.

In 2004 werd de koffer als permanente lening overgedragen aan het archief waar Stasi‑documenten worden onderzocht. En in 2015 keerde hij terug naar de plek waar hij ooit werd gevonden: het voormalige Stasi‑hoofdkwartier in Berlijn. Daar maakt hij nu deel uit van een permanente tentoonstelling.

Het bericht Erich Mielke en de geheime rode koffer van de Stasi verscheen eerst op IJzeren Gordijn.

Erich Fritz Emil Mielke werd geboren op 28 december 1907 in het Duitse Keizerrijk. Hij groeide op een proletarisch gezin wiens ouders lid waren van de Sociaaldemocratische Partij van Duitsland, net als veel arbeidersgezinnen. Na het verraad van de SPD aan de Duitse arbeidersklasse sloten de ouders van Mielke zich aan bij de nieuwe Communistische Partij van Duitsland. Op 13 jarige leeftijd werd hij lid van het Communistische Jeugdverband van Duitsland, de jongeren organisatie van de KPD. Vier jaar later kon hij volwaardig partijlid worden en deed dat direct.

In de communistische partij werd de 18 jarige Erich Mielke een journalist voor Die Rote Fahne, het partijblad. Dit werk deed van hij 1928 tot 1931. Begin jaren 30 sloot Mielke zich aan bij het ‘Parteiselbstschutz’ de weerbaarheidsdienst van de KPD. In de tijd voor de opkomst van de nazi’s hadden bijna alle politieke partijen zo’n paramilitaire afdeling. De bekendste was de ‘Schutz Staffel’ van de Nationaal Socialistische Duitse Arbeiders Partij. De KPD had de ‘Roter Frontkämpferbund’, maar die werd eind jaren 20 verboden door de Duitse overheid. Daarop werd de ‘Parteiselbstschutz’ opgericht met Mielke als fanatiek lid.

Vanaf 1928 werd het stalinisme de partij ideologie. Op bevel van Moskou werden de sociaal democraten afgebeeld als ‘sociaal fascisten’ door de KPD. Hierdoor was er geen verenigd front tegen het oprukkende nazisme. Op 30 januari 1933 werd Hitler aangesteld tot rijkskanselier door de oude Paul von Hindenburg. De Communistische Partij van Duitsland werd niet direct verboden, maar omdat de Duitse politie altijd al anticommunistisch dacht waren ze bereid om de nieuwe nazi-regering direct te steunen bij hun razzia’s. De Duitse democratie bleek na de machtsovername door de nazi’s een schijn, want veel ambtenaren werkte dolgraag met de nazi’s in het uitvoeren van hun totalitaire ideologie.

Dat de KPD en de Duitse politie elkaar niet lagen is duidelijk. De politie was het instrument van de kapitalistische Weimar Republiek en de communistische partij was daar fel tegen. Ook keek de politie graag de andere kant op als KPD leden gedood werden door nazi knokploegen. In 1931 gaf Walter Ulbricht aan Erich Mielke de opdracht om wraak te nemen voor het feit dat de politie steeds arbeidersprotesten met geweld neersloeg. Mielke moest een politieagent doden en dat deed hij. Het slachtoffer was Paul Anlauf, een SPD-lid en een felle anticommunist. Anlauf en een collega werden op 9 augustus 1931 vermoord door een doodseskader onder leiding van Erich Mielke.

De moord verslechterde de relaties tussen de SPD en KPD alleen maar verder. De Duitse regering liet een standbeeld neerzetten van Paul Anlauf. Ironisch genoeg eerde de nazi’s de gedode politieman als ”slachtoffer van communistische agressie” dit terwijl hij een sociaal democraat was. Mielke sloeg op de vlucht naar Moskou waar hij onder een valse naam deel nam aan een militaire school, ook zat hij op de Lenin School. Doordat Erich Mielke het Russisch leerde werd hij gerekruteerd door de OGPU, de voorloper van de beruchte NKVD. Hier vond Mielke zijn passie, werken bij de Stalinistische veiligheidsdienst. Terwijl veel Duitse communisten vermoord werden tijdens de grote zuiveringen werd Erich Mielke een harde politieagent voor Stalin.

In Spanje toonde hij zijn wreedheid tegenover critici van de Spaanse Communistische Partij. Die zat samen met de Spaanse Socialistische Arbeiders Partij in de regering van de Republiek Spanje. Toen de nationalisten onder leiding van Franco een burgeroorlog begonnen was Mielke erbij om de republikeinen te steunen. Critici van het Volksfront tussen sociaal democraten en stalinisten waren ‘verraders’ in de ogen van Erich Mielke. Als agent van het Volkscommissariaat van Binnenlandse zaken der Sovjet-Unie (NKVD) genoot de Duitser het volledige vertrouwen. Mielke werkte in Spanje onder de naam Fritz Leissner, zijn collega’s merkten op dat hij niet aan het front vocht. Hij en de NKVD waren druk bezig om revolutionair socialisten (POUM) en anarchisten (CNT-FAI) op te pakken en dood te schieten, want dat waren ‘klassenverraders’ volgens Mielke en de Spaanse Stalinisten.

Nadat de Republikeinen de Burgeroorlog verloren was Erich Mielke terug in de Sovjet-Unie. Zijn acties tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn onzeker, hijzelf beweerde bij partizanen in Belarus (Wit-Rusland) gevochten te hebben. Mielke kende al diens liederen en kon ze in het Russisch zingen zonder fouten. Ook kreeg hij hoge onderscheidingen, dus zijn werk moet belangrijk geweest zijn. Na de capitulatie van de nazi’s keerde Erich Mielke na 14 jaar terug naar Duitsland. Hij was 38 jaar oud en een harde Stalinist. Van de Russen moest hij een politiemacht opbouwen in de Sovjet bezettingszone in Oost-Duitsland. Mielke ging werken bij Kommissariat 5, de organisatie belast met het onderdrukken van critici. Met name de SPD in Oost-Duitsland werd tegengewerkt.

Kommissariat 5 (K-5) stond onder het gezag van Wilhelm Zaisser, net als Mielke een wrede Stalinist en 100% loyaal aan de Russen. Ondanks de intimidaties en arrestaties bleef de heropgerichte SPD groeien in Oost-Duitsland. KPD leider Walter Ulbricht moest aanzien hoe de sociaal democraten groter werden dan zijn eigen Stalinistische partij. Dus besloten de Russen om de SPD en KPD te fuseren onder dwang. Kommissariat 5 begon meteen met het arresteren van elke sociaal democraat die tegen de fusie was. Uiteindelijk werd uit de dwangfusie de Socialistische Eenheidspartij van Duitsland geboren. De SED was nog niet direct een Marxistisch-Leninistische (Stalinistische) partij. Dat was de illusie die de stalinisten hoog hielden tot januari 1949.

Personen die door K-5 waren opgepakt moesten vaak slavenarbeid doen voor de Russen. Zo werden duizenden ingezet bij het verrijken van Uranium. Dit materiaal had de Sovjet-Unie nodig bij de bouw van hun eerste atoombom. Erich Mielke was echter niet tevreden met zijn baan als tweede man van K-5. Toen de Sovjet administratie ophield met bestaan in 1950, werd K-5 deel van het nieuwe Ministerie voor Staatsveiligheid der Duitse Democratische Republiek (MfS-Stasi). Na de arbeidersopstand van juli 1953 werd Wilhelm Zaisser opzij gezet als Minister voor Staatsveiligheid. Hij werd opgevolgd door Ernst Wollweber. Erich Mielke moest nog vier jaar wachten voordat de SED leiding besloot hem aan de top van het machtigste ministerie in de DDR te zetten.

Eind jaren ’40 had de West-Berlijnse politie (onder toezicht van de Westelijke geallieerden) Erich Mielke herkent als een dader in de moord op Paul Anlauf. Natuurlijk weigerde de Sovjet administratie om hem uit te leveren. Alle belastende informatie die ze verkregen hadden werden overdragen aan Mielke persoonlijk. Je zou denken dat hij deze info direct zou vernietigen. Mielke deed dat echter niet. Alle bewijzen tegen hem, bewaarde de toekomstige Stasi baas in een koffer. Die werd in 1990 gevonden toen de DDR volkspolitie Mielke’s huis doorzocht. Tijdens zijn rechtszaak in de jaren ’90 zouden de oude bewijzen tegen hem gebruikt worden.

Het grote moment voor Erich Mielke kwam in 1957. Op 50-jarige leeftijd kreeg hij de kans waarop hij jaren had gewacht. Ernst Wollweber moest aftreden nadat die in conflict gekomen was met SED leider: Walter Ulbricht. De tweede man van de Stasi koos natuurlijk kant van Ulbricht en die beloonde hem. Op 11 december 1957 werd Erich Mielke benoemd tot Minister voor Staatsveiligheid. Zijn Ministerie voor Staatsveiligheid (MfS) was officieel onafhankelijk van de KGB, maar de macht van de Russen bleef enorm. Als ex-NKVD agent gaf Mielke de KGB veel bevoegdheden en hun agenten mochten op DDR gebied alles doen wat ze ook in de Sovjet-Unie deden. Het vertrouwen tussen MfS en KGB was zo groot dat de Russen zelfs toestemming gaven aan Oost-Duitse agenten om ook Duitsers in de USSR te bespioneren.

Als je voor Mielke werkte dan was dat een baan voor je leven. Het MfS (Stasi) verlaten was geen optie. Deed je dat wel dan kon je elke carrière in de DDR vergeten. Alleen slecht betaald werk bleef dan nog mogelijk. In de jaren ’80 had Mielke een ministerie dat 100.000 medewerkers telde en 17 miljoen mensen in de gaten hield. De Nazistische Geheime Staatspolitie (Gestapo) had maar 40.000 medewerkers op een bevolking van 80 miljoen. Qua efficiëntie waren de Stalinisten veel beter dan de Nazi’s. Angst was hun middel en daar speelde Mielke op. Je kon niet weten wie spioneerde voor de Stasi, hierdoor deed iedereen alsof ze het systeem trouw waren. Twee miljoen mensen werden lid van de SED, maar na november 1989 zou blijken dat slechts 200.000 echte aanhangers waren van het Marxisme-Leninisme (Stalinisme).

De tegenpool van Erich Mielke was de West-Duitse BND, de Bondsberichtendienst. Deze BND werd op 1 april 1956 opgericht. Net als K-5 van de Sovjet administratie was de BND opgericht als een onderdeel van de Amerikaanse administratie in bezet West-Duitsland. De CIA besloot tot oprichting van de ‘Gehlen Organization’ in 1947. Reinhard Gehlen was de man die naam gaf aan de eerste West-Duitse geheimendienst. Gehlen stelde zich pro-Amerikaans op en door zijn werk in de voormalige inlichtingendienst van het Duitse leger, perfect voor de Amerikanen. Gehlen kende de tactieken van de Sovjet-Unie en dat gaf de CIA een voordeel. De Gehlen Organisatie rekruteerde vooral leden van de SS en diens geheime dienst de SD. Daar hadden de Amerikanen geen problemen mee, ex-Nazi’s waren nu de beste vrienden in de strijd tegen Moskou.

Met de oprichting van de BND in 1956 werd Reinhard Gehlen diens leider. Dat hij trouw was geweest aan Adolf Hitler en zijn Bondsberichtendienst vol stopte met SS en SD tuig deed de West-Duitse leider Konrad Adenauer niets. West-Duitsland wou doen alsof Nazi-Duitsland nooit had bestaan. Adenauer kon steun vinden bij de Amerikanen hierin. Die vonden ex-Nazi’s veel te belangrijk vanwege hun anticommunisme. De DDR gebruikte dat als bewijs dat de Bondsrepubliek een voortzetting was van Nazi-Duitsland. Oost-Duitsland ontkende daarnaast dat hun deel van Duitsland iets te maken had met het Derde Rijk. Want de mythe van de DDR was dat ze anti-fascistisch waren. Dus werd het hele Oost-Duitse volk omgedoopt tot een anti-fascistisch volk, alsof 17 miljoen mensen allemaal anti-Hitler waren geweest.

Om de BRD (Bondsrepubliek Duitsland) tegen te werken was elk middel gerecht. Erich Mielke ging zelfs zo ver dat hij neo-Nazi’s gebruikte om West-Duitsland aan te vallen. Hij en spionmeester Markus Wolf gaven stiekem veel geld aan extreemrechtse Duitsers die dan antisemitische propaganda verspreidden in het Westen. Dan kon de DDR propaganda dat weer gebruiken onder het mom dat West-Duitsland niets deed om de joden te beschermen. Ex-Nazi’s werden zelf gechanteerd om te spioneren voor het MfS. Ook doping in de sport was een smerig spel van Erich Mielke. Hij wou dat zijn DDR in alles de beste was. Dus werd een dopingprogramma in het leven geroepen om de sporters van Oost-Duitsland sterker te maken.

Staatsplan 14.25, de naam van het programma dat vanaf 1974 werd gebruikt. Sommige atleten wisten dat ze doping gebruikte, maar hun drang om de ‘arbeiders en boerenstaat’ van dienst te zijn was groter dan sportieve eerlijkheid. We moeten hierbij melden dat ook West-Duitsland aan doping deed, maar dat werd stiekem gedaan terwijl in de DDR het officieel beleid was om vals te spelen. Al eind jaren ’70 werd duidelijk dat Oost Duitse atleten aan doping deden. Maar tot de val van de Berlijnse Muur wist men niet dat het MfS een speciaal doping programma had. DDR atleten moesten meer goud winnen dan de kapitalistische BRD, zo dacht Erich Mielke. Hijzelf was voorzitter van SV Dynamo, de sportclub van het Ministerie voor Staatsveiligheid.

SV Dynamo trainde alle belangrijke topsporters van het land. Wie bij SV Dynamo zat die had het goed voor elkaar. De club vereerde KPD-leden die door Hitler vermoord waren. Natuurlijk zweeg men over Duitse communisten die niet levend uit de Goelags van Stalin waren gekomen. In 1983 waren 200.000 Oost Duitsers lid van SV Dynamo, waarvan de helft kinderen waren. Want Erich Mielke vond een sportieve opvoeding erg belangrijk. De politieagent van het Oost-Duitse Stalinisme geloofde in orde en discipline. Wie niet de lijn van de partij volgde die was meteen een verrader aan ‘de eerste socialistische staat op Duitse bodem’. Net als de twee SED leiders woonde Mielke in de afgesloten Waldsiedlung ten noorden van Berlijn. Die plek had de Minister voor Staatsveiligheid in 1958 laten bouwen voor de bonzen van de SED, waaronder hijzelf.

In de Waldsiedlung woonde Mielke in Huis Nr. 14. Een ruime woning, zeker als je bedenkt dat veel Oost-Duitse arbeiders het moesten doen met appartementen van net 77 vierkante meter. Daarnaast had de Waldsiedlung speciale winkels met producten uit het westen. Erich Mielke had toegang tot artikelen die niet te koop waren voor Oost-Duitsers. Onder het mom van ‘anti-imperialisme’ was elk middel rechtvaardig. De wetgeving van de Duitse Democratische Republiek wees moord, ontvoering, afpersing, bankovervallen en brandstichting keihard af. Toch steunde het MfS groepen in West-Duitsland en internationaal die zich hieraan schuldig maakte. Zo ook de RAF, De Rode-Legerfractie. Deze linkse terreurgroep kreeg steun van Mielke onder het mom van ‘anti-imperialistische solidariteit’.

Het jaar 1989 was het veertig jarig bestaan van de DDR. Toch wist het Ministerie voor Staatsveiligheid dat onrust groeide. Het jaar daarvoor hadden demonstranten tijdens de herdenking van Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg gewezen op diens strijd voor democratische vrijheden. In september 89 begonnen grote demonstraties waarbij al snel 100.000 Oost-Duitsers aan meededen. Erich Mielke zag in de protesten het bewijs voor een ‘contrarevolutionaire coup’. Zijn dogmatisch brein kon niet accepteren dat dit de arbeidersklasse was, die genoeg had van 40 jaar Stalinisme. De Stasi-baas wou geweld gebruiken, maar zijn mede bonzen vreesde voor hun leven. Er werd besloten om Erich Honecker opzij te zetten. Mielke speelde het spel mee en liet de oude Honecker als een baksteen vallen. Toch kon hem dat niet redden.

Als leider van het MfS moest Mielke verschijnen voor de Volkskamer (DDR parlement) op 13 november 1989. Het parlement eiste uitleg en toen Mielke begon met een bombastische start kreeg hij opeens weerwoord. Voor het eerst in zijn leven werd de machtige Stasi baas de mond gesnoerd, hem duidelijk gemaakt dat niet enkel kameraden in de zaal zaten. De oude man begreep dat niet en toen Mielke zei dat hij van iedereen hield barsten de Volkskamer in lachen uit. ”Ik hou toch van iedereen, van alle mensen” riep de man die ooit voor angst en vrees zorgde en nu massaal werd vernederend. Erich Mielke verloor zijn positie als Minister voor Staatsveiligheid vijf dagen na zijn afgang in de Volkskamer. Nog geen twee weken later stond de Volkspolitie voor zijn deur en werd Mielke opgepakt wegens misbruik van overheidsgeld.

De ex-Stasi baas zat al bijna een jaar in de cel toen de DDR zich liet inlijven bij de Bondsrepubliek Duitsland. Justitie wou Erich Mielke vervolgen wegens de moord op Paul Anlauf in 1931. Daarvoor werd hij schuldig bevonden en veroordeeld tot zes jaar celstraf. In de rechtbank leek hij dementerend en niet te begrijpen waar het om ging. De BRD klaagde hem ook aan voor het feit dat hij aan de top stond van een totalitair politieapparaat, dat 17 miljoen mensen onderdrukte. Uiteindelijk werd de 87 jarige Erich Mielke te oud bevonden om nog veroordeeld te worden. Hij had al zes jaar in de gevangenis gezeten sinds zijn arrestatie in Oost-Duitsland. Mielke werd vrij gelaten en leefde nog vijf jaar in een verzorgingshuis. Volgens hem had de DDR nog bestaan als men hem in november 1989 had toegestaan om geweld te gebruiken.

Net als Erich Honecker en andere leden van het SED centraal comité, verloor Erich Mielke ook zijn financieel bezit. De Stalinist verliet de gevangenis als een gebroken man. Revolutionair socialisten beoordelen Erich Mielke als een Stalinistische bureaucraat. Hij toonde zijn loyaliteit aan het Stalinisme al tijdens de Spaanse burgeroorlog. Mielke was er heilig van overtuigd dat de linkse tegenstanders van de Spaanse Republiek allemaal met de fascisten werkten. Deze zwart-wit visie stond centraal in het leven van Erich Mielke. Uiteindelijk verloor de gevreesde Stasi-baas alles. SV Dynamo werd al in november 1989 opgeheven en zijn land verdween op 3 oktober 1990. Erich Mielke was een wrede dogmatische Stalinist, een vijand van de Duitse arbeidersklasse die alles verloren heeft. Hijzelf werd uiteindelijk 92 jaar oud en stierf op 21 mei 2000.

Met dank aan Jorein Versteege

Het bericht Het smerige spel van Erich Mielke verscheen eerst op IJzeren Gordijn.

“Toen ik de witte lijn op de brug passeerde, was er ook de gedachte – nu is het eindelijk voorbij! Ik was ontsnapt aan de greep van de macht”, herinnert Eberhard Fätkenheuer zich, als jij denkt aan 11 juni 1985 om 12.00 uur. Fätkenheuer had sinds 1975 gespioneerd naar Sovjet militaire transporten en NVA-activiteiten. Hij deed dit voor de CIA, totdat hij in 1979 op straat in Magdeburg werd gearresteerd en vervolgens veroordeeld tot 13 jaar gevangenisstraf. “Ik zat gewoon in Hohenschönhausen, daarna vijf jaar in Pankow. Na een paar dagen segregatie kwam ik in Karl-Marx-Stadt, vanwaar ik op de ochtend van 11 juni naar Potsdam ging. Naast mij nog 24 andere gedetineerde agenten”, vertelt Eberhard Fätkenheuer. “De buschauffeur zei dat ik naar het Westen zou gaan, maar er werd geen woord over de uitwisseling van agenten verteld.” De bus stopte kort voor de Glienicker Brücke voor een ‘plaspauze’. Een Stasi-man waarschuwde:” Iedereen die nu wil vluchten, wordt neergeschoten!”

Acht jaar eerder waren de onderhandelingen begonnen. En ze waren gericht op een man die uiteindelijk niet tot de bevrijde mensen behoorde: de Russische jood Anatolo Shcharansky. De burgerrechtenactivist werd in maart 1977 in de Sovjet-Unie gearresteerd en beschuldigd van vermeende spionage voor de CIA. Joden over de hele wereld kwamen op voor de dissident. Maar de onderhandelingen duurden jaren, deels omdat de Sovjets erop stonden Sharanski als spion te delen, terwijl de Amerikanen hem als een politieke gevangene zagen. “Op deze manier begonnen andere gevangenen te praten”, zegt journalist en publicist Norbert Pötzl. De Oost-Berlijnse advocaat Wolfgang Vogel was de onderhandelaar van de DDR-regering als het ging om de uitwisseling van gevangenen. In de zomer van 1980 gaf hij de ARD-correspondent Lothar Löwe een lijst van dertig agenten die hadden gespioneerd voor de CIA-geheime dienst in de DDR. De Verenigde Staten kwamen niet op voor deze spionnen omdat ze geen Amerikaanse staatsburgers waren. Net als Eberhard Fätkenheuer hadden ze grotendeels militaire activiteiten bespioneerd.

Er begon een lang afdingen. De DDR was vooral geïnteresseerd in Alfred Zehe, een natuurkundig hoogleraar uit Dresden die tijdens zijn gasthoogleraarschap in Mexico geheime Amerikaanse bewapeningsdocumenten had doorgegeven. De andere Oosterse spionnen waren ook grote vissen, aldus de expert van de inlichtingendienst Pötzl, die jarenlang redacteur bij ‘Der Spiegel’ was geweest en in deze functie inlichtingendiensten had onderzocht en boeken over dit onderwerp had gepubliceerd.

Marian Zacharski, de officiële directeur van een Pools exportbedrijf in Los Angeles, kreeg de taak om als officier bij de Poolse geheime dienst de geheime Amerikaanse bewapeningsplannen te bespioneren en werd daar in 1981 tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld. Penju Kostadinov, een voormalig handelsattaché bij de Bulgaarse ambassade in Washington, was in september 1983 ontmaskerd toen hij naar verluidt door een FBI-agent vertrouwelijke overheidsdocumenten had gekregen. DDR-burger Alice Michelson werd in oktober 1984 gearresteerd op Kennedy Airport in New York. Ze had koeriersdiensten verricht voor de Sovjet-KGB. Op het einde, de deal was: 25 Western personen tegen vier Oost-spionnen. Stasi chief Erich Mielke stemde toe in de uitwisseling.

11 juni is een mooie zomerdag. Midden in de overgang, direct aan de grensstrook, zaten de Amerikaanse diplomaat Richard Burt en de Oost-Berlijnse advocaat Wolfgang Vogel, beiden bijzonder nerveus. Aan de oostkant van de brug stond een streng bewaakte bus met explosieve lading geparkeerd: 25 CIA-agenten vlogen de DDR en Polen binnen, herinnert Renate Bütow zich, die toen ter plaatse was met een ‘Tagesschau’-team van de West-Duitse televisie. Zij mocht als enigste TV-team aanwezig zijn. “Mijn assistent wilde even zijn voeten onder de brug uitstrekken, maar hij werd bijna gearresteerd”, herinnert Bütow zich. Als ze de bus met de wachtende agenten aan de oostkant zag, reageerde ze geschokt: “Deze mensen hadden uitgemergelde en bleke gezichten!”

Omstreeks 13.00 uur verlieten 23 van de 25 Westerse spionnen de bus. Ze staken de Glienicker-brug over in de richting van West-Berlijn. Twee bleven achter: ze wilden om familiale redenen in de DDR blijven. Eberhard Fätkenheuer reageerde overweldigd, de tranen stroomden, wanneer hij naar het Westen rende. De vier Oosterse agenten staken de brug in tegengestelde richting over en werden begroet door advocaat Wolfgang Vogel in het Oosten. “Alles was in een oogwenk voorbij”, zegt ARD-journalist Renate Bütow. Na een half uur was de grootste uitwisseling van agenten tijdens de Koude Oorlog voltooid – er heerste stilte op de Glienicker Brücke.

Acht maanden later, op 11 februari 1986, mocht de dissident Anatoli Schcharanski naar het Westen gaan, tijdens de volgende en (wat men toen nog niet wist) laatste agentruil op de Glienicker Brücke. Michail Gorbatsjov regeerde ondertussen vanuit Moskou en zou enkele jaren daarna de Koude Oorlog beëindigen.

Foto: Horst Siegmann

Het bericht Spionnen-uitwisseling op de Glienicker Brücke verscheen eerst op IJzeren Gordijn.

In het voorjaar van 1990 werd aan de zogenaamde Ronde Tafel het vonnis ‘Stasi-organisatie’ uitgesproken door geestelijk geïnspireerde ‘burgerrechtenactivisten’ over de DDR-vrijdenkers. Met fatale gevolgen tot op de dag van vandaag, zowel voor de oud-VdF-leden als voor de verenigingen waar veel VdF-vrijdenkers na 1990/91 lid van zijn geworden. Bijna dertig jaar na het einde van deze weinig bekende en meestal verkeerd geïnterpreteerde organisatie, hebben Horst Groschopp en Eckhard Müller nu een spaarzaam leesboek gepubliceerd met de titel ‘Letzter Versuch einer Offensive’ waarin ze meer dan 70 hedendaagse documenten voor zichzelf laten spreken. Meestal zijn het echter documenten van derden, aangezien de VdF-archieven grotendeels zijn verdwenen.

Allereerst schetst Horst Groschopp de moeilijke start en ontwikkeling van vrijdenkers in West- en Oost-Duitsland na 1945 en introduceert hij kort de verschillende organisaties in de westelijke bezettingszones en de Bondsrepubliek Duitsland en in West-Berlijn. Hij legt ook uit waarom de Duitse Vrijdenkersassociatie niet opnieuw werd opgericht in de bezettingszone van de Sovjet-Unie en de DDR, en hij neemt ook de misvatting weg dat er een verbod op was. Nee, het politieke leiderschap zag dit niet meer in omdat de kernkwesties van vrijdenkers (scheiding van staat en kerk, scheiding van school en kerk) hier waren gerealiseerd en omdat de staat zichzelf ook als culturele staat zag… En in de DDR bleven afspraken met geestelijken uit de tijd van het Nationaal Comité Vrij Duitsland van kracht; Trefwoord ‘religieus ideologisch neutrale staat’, die noch voor, noch tegen een religie of overtuiging spreekt…

Maar waarom kwam er dan, na decennia zonder georganiseerde vrijdenkers, eind 1988 een onverwacht geheel onverwachts besluit van de SED Politburo om een ​​DDR-vrijdenkersvereniging op te richten? Groschopp onderzoekt deze vraag in zijn 30 pagina’s tellende artikel ‘Notgeburt per vertraulicher Schlußsache’ en probeert hier antwoorden te vinden. Hij gaat uitgebreid in op de problemen die zich al voordoen bij de voorbereiding van de stichting: wat moet de vereniging zijn en wat niet? Welke verwachtingen had het politieke leiderschap, welke burgers waren zeer geïnteresseerd, wat waren de kerkleiders en welke waren toen al West-Duitse instellingen? Welke voorspellingen hebben de laatste twee posities gedaan?

De auteur gaat uitgebreid in op de gevolgen van de ‘Ronde Tafel’ van 12 maart 1990. Sindsdien worden de vrijdenkers van de DDR gezien als vijanden van de kerk en als ‘Stasi’, en dit zaad is ook gegroeid: West-Duitse seculiere organisaties hebben dit vonnis kritiekloos overgenomen en distantiëren en distantiëren zich tot op de dag van vandaag. Groschopp: “Het oordeel over het ‘keerpunt’ is tot op de dag van vandaag doorgegeven. Alle processen met betrekking tot VdF en haar activiteiten zijn sinds 12 maart 1990 vaak aan elk feitelijk oordeel ontgaan. Bijna elke vermelding wordt met diep wantrouwen beschouwd, zelfs binnen de ‘scene’ zelf. Vrijdenkers worden sterker veroordeeld dan de hele DDR. ” (Blz.54)

Ik vraag me af waarom? Vanuit het perspectief van vandaag kan men alleen maar speculeren. Misschien omdat de West-Duitse politiek en kerkleiders georganiseerde vrije denkers zagen als het enige echte verzet tegen hun klericalisering en missionaire inspanningen in het geseculariseerde oosten, omdat een vereniging van vrije denkers als een zogenaamde ‘vrije drager’ een groot obstakel had kunnen zijn voor het kerkmonopolie van voorheen gemeentelijke sociale instellingen.

Over het geheel genomen vat Groschopp samen: “Doen alsof de DDR hier nooit heeft bestaan, belemmert ook strategische overwegingen, waaronder altijd historische locaties.” In dit verband vragen Groschopp en Müller hun lezers ook om hen te helpen regionale en lokale VdF-documenten te vinden of zich beschikbaar te stellen als hedendaagse getuigen. Omdat deze hoeveelheid documenten slechts een begin kan zijn van cultuurhistorisch onderzoek.

Deze documenten worden aangevuld door de eigen documenten van Groschopp uit VdF-tijden, bijvoorbeeld over cultureel werk, festiviteiten en vieringen. Hij en professor Dietrich Mühlberg stopten in de zomer van 1990 met VdF-werk. Dit blijkt duidelijk uit Groschopps eigen documenten en uit een interview dat hij in 1998 met Mühlberg hield.

En waar gaat het Stasi-vonnis over, met de ‘Stasi-orde’ uit een hoed tevoorschijn getoverd op 12 maart 1990? Als u dit document op de pagina’s 93 tot en met 95 in volledige tekst leest (brief aan alle MfS-service-eenheden: oprichting van de Vereniging van Vrijdenkers in de DDR) zonder vooroordeel, en vooral in de context van bijna identieke en eerder gedateerde brieven zoals de SED-Hoofdkantoor van de eerste secretarissen van hun districtsbeheer, dan is het duidelijk en ondubbelzinnig: het vermeende MfS-bevel is niets meer dan interne informatie over een eerder aangenomen partijbesluit, dat overigens niet was ingediend door het Politburo-lid en minister van Staatsveiligheid Erich Mielke.

Na het lezen van alle documenten OVER de VdF en analyse door de auteurs, kan men het eens zijn met hun conclusie: “De basis is de laatste poging van de SED om een ​​binnenlands offensief te nemen – tussen een anti-kerkaanvalpartij en de organisatie van levenshulp.” Hoewel waarschijnlijk slechts een paar VdF-leden uit die tijd zichzelf zagen als een ‘anti-kerk shocktroep’ … Desalniettemin biedt dit leesboek voor het eerst een (en bovendien goed onderbouwd) aanbod om de processen op dat moment zonder oogkleppen en om hun plaats te vinden in de Duitse geschiedenis van de vrijdenker.

Het boek is online verkrijgbaar.

Het bericht De korte geschiedenis van de DDR-vrijdenkers verscheen eerst op IJzeren Gordijn.

De minister van Staatsveiligheid moet een zwakte hebben gehad voor de man met golvend haar en lichte onderkin. In ieder geval kan op geen enkele andere manier worden uitgelegd dat Erich Mielke Wolfgang Dorr tot hoofd van zijn gevangenisziekenhuis heeft gemaakt – een ‘charlatan’ die artsen van de Berlin Charité later overeenkwamen met ‘goed gefundeerde medische kennis en vaardigheden’. Tegen de tijd dat Mielke hem eindelijk ontsloeg, werden honderden politieke gevangenen in een witte jas hulpeloos overgedragen aan de Stasi-majoor.

Het verhaal van de Stasi-gevangendokter is zo ongelooflijk dat je er nog steeds van rilt. Jarenlang was een incompetente man verantwoordelijk voor de behandeling van ernstig zieke gevangenen in de DDR. De dokter, die 13 jaar nodig had om te studeren, begon in 1945 bij de communistische geheime politie te werken, eerst voor de Sovjets, daarna voor de Stasi. Halverwege de jaren zeventig werd hij voor de tweede keer aangenomen als informant. Daartussen zat zijn opkomst en ondergang in de Stasi-gevangenis in Berlijn-Hohenschönhausen, waar Mielke zijn belangrijkste gevangenen in donkere keldercellen had opgesloten. Een ongelukkige val op de rand van het bed maakte in 1982 een einde aan het leven van de dokter.

In het overvolle ‘Bruchbude’, zoals Dorr de keldergevangenis noemde, was de dokter eind 1956 begonnen met werken – aanvankelijk alleen als parttime baan, daarna als fulltime als Stasi-medewerker en vanaf 1960 als hoofd van het nieuwe gevangenisziekenhuis. Mielke liet de kliniek op het terrein van de gevangenis opzetten, zodat hij zelf ernstig zieke gevangenen kon laten behandelen.

Als de minister meer aandacht had besteed aan de rapporten van zijn ondergeschikte, had hij misschien iemand anders aangenomen. Uit de recensie van Dorr bleek dat hij ‘organisatorische zwakheden’, ‘zeer spraakzaam’, ‘enigszins behoefte aan duidelijkheid’ had en ook ‘gemakkelijk prikkelbaar’ was.

Mielke’s plaatsvervanger Bruno Beater nam de Stasi-arts onder de loep. Hij werd bijna twee jaar lang 24 uur per dag gevolgd. Als hij op bezoek was, praatte zijn vrouw of zijn secretaresse telefoneerde. Maar elk woord dat hij zei werd opgenomen. De opnames van deze totale bewaking geven een diep inzicht in de gedachten en acties van een hooggeplaatste Stasi-functionaris – zo onverbloemd dat de mensen van Mielke ze decennia later, in de herfst van 1989, in kleine stukjes scheurden.

Het lezen van de opnieuw samengestelde dossiers onthult het beeld van een onstabiele, gewetenloze man die zijn omgeving met achterdocht, jaloezie en haat bekeek. Zijn medewerkers waren ‘hoeren’, zijn partijleider had een verkeerde bezigheid, de gevangenisdirecteur ‘het grootste mestvee van de hele plaats’. Hij vereerde er maar één als een vader: Erich Mielke, die hij altijd ‘de oude man’ noemde in een mengeling van angst en bewondering. “Ik wou dat ik kon denken en handelen als de minister”, zei hij ooit tegen een collega, “hij is echt een rolmodel.”

Misschien was het de autoritaire, meedogenloze manier waarop Dorr Mielke bewonderde. Net als hij gaf hij er ook de voorkeur aan om op te treden als een strikte patriarch die zijn staf schoonmaakte, tegen elkaar uithaalde en soms onverwacht loofde. Ze moesten niet alleen thuis opruimen of zijn vrouw naar de winkel brengen, ze konden ook een paar dagen in een cel belanden – zoals de bewaker die een relatie begon met een getrouwde collega.

Maar bovenal deelde Dorr met Mielke de onverschilligheid jegens de zieke gevangenen. De minister had hem verteld dat ze niet teveel medische hulp mochten krijgen, want tot nu toe konden ze ‘rondrennen en spioneren’. Dorr behandelde de gevangenen dienovereenkomstig. Dus vertelde hij ooit zijn vrouw, die later zelfmoord pleegde, over een gesprek over een ernstig zieke gevangene. Hij zei tegen de dokter: “Laat het achter, we hebben alles gedaan.” De man kreeg eindelijk een stempel van incompetent, kreeg speciale maaltijden en medicijnen. Alleen nam hij hem niet op in het detentieziekenhuis omdat dit het verhoor zou hebben onderbroken. Toen de paramedicus bezwaar maakte: “Nou, hij kan nog steeds sterven”, antwoordde hij: “Laat hem in zijn kont knijpen, het maakt niet uit, als hij dood is. Daar zijn er genoeg.”

Een andere keer kwam zijn hulparts uit de gevangenis en riep: “Hartaanval, hartaanval!” Tot ongenoegen van zijn plaatsvervanger bleef hij echter kalm en zei: “Kijk uit! Het is heel simpel. Als hij nu een hartaanval krijgt, zijn er maar twee manieren: of hij sterft of hij blijft in leven.”

Een derde geval betrof een gevangene die vocht in de benen had door gebrek aan lichaamsbeweging in de cel en deze daarom omhoog moest leggen. Maar omdat hij een hartprobleem had, kreeg hij een ‘dikke kop’, zodat de dokter zijn benen weer moest neerleggen. ‘a Avonds zei Dorr tegen zijn vrouw: “Nu blijft hij aankomen en kreunt hij. Ik zeg: alsjeblieft, wat heeft het voor zin? Vraag de oude man gewoon of hij een overlijdensakte heeft! – Wat moet ik doen? Ik heb geen ruimte om op te nemen!”

Het vermeende ruimtegebrek had echter eigengemaakte redenen. “We zouden in het ziekenhuis geen beddentekort hebben als de gevangenen beter zouden worden verzorgd en na herstel het huis zouden verlaten”, aldus de plaatsvervanger van Dorr. En toen Dorr’s vrouw haar man eens vroeg of hij niet regelmatig op bezoek kwam, antwoordde hij: “Wel, soms doe ik heel snel een artsvisite afleggen. Ik bekijk ze, geef mijn instructies – en dan weet ik niet waar ik ze moet plaatsen.” Vervolgens zei hij tegen zijn plaatsvervanger: “Hebben we daar overlijdensakten? Kom op, we schrijven de overlijdensakte al tijdens het in leven zijn van de patiënten op, omdat we geen plaats hebben.”

Dorr’s methoden omvatten ook het overbrengen van gevangenen naar een psychiatrisch ziekenhuis. “We hebben arrestaties waarbij niets is en je niet weet hoe u ze kunt berechten”, zei hij thuis tegen zijn vrouw. Het hoofd van de onderzoeksafdeling was daarom zeer wanhopig naar hem toegekomen. “Daar zeg ik, het maakt je niet meer uit. Vervolgens zegt hij waarom? Ik zeg, doet er niet meer om, je zult de komende dagen van me horen. – Oh God, als ik het maar op de een of andere manier goed had! – Ik zeg dat u daarop kunt vertrouwen. Vervolgens legde ik hem op de tafel met briefing, paragraaf 51-1, het arrestatiebevel werd vernietigd en hij werd zo nu en dan in een psychiatrisch ziekenhuis geplaatst. Kijk, blijf altijd kalm!”

Dorr kon bijzonder wreed zijn als een gevangene zich verzette. “Als ze honger beginnen te krijgen, gieten we zout in het waswater zodat ze niet kunnen drinken”, legde hij eens uit aan een nieuwe medewerker. “Ze hebben twee dagen dorst en dan is het voorbij.” Slechts één keer wilde een gevangene niet eten of drinken. “Toen zei ik: kom op, oude vriend! Alles klaar, grote maagsonde, kaak losgehaakt, de sonde erin, trechter erop en dan in de kalfsbouillon, in glucose. Hij heeft het gewoon een keer meegemaakt en daarna gegeten.”

Soms schrok Dorr duidelijk van zijn gevoelloosheid. “Dan krijg je het zo koud, krijg je zo’n koud hart”, beschreef hij eens aan zijn vrouw hoe hij veranderd was.

Na 15 maanden monitoring heeft de Stasi een uitgebreide evaluatie van het materiaal uitgevoerd. Het waren niet Dorr’s omgang met de gevangenen die bekritiseerd werden, maar eerder zijn spraakzaamheid, zijn luiheid – en zijn uitbrander over hoge ambtenaren. Uit geldigheid pochte Dorr over zijn werk voor de staatsveiligheidsdienst. Hij leed ook aan paranoia, daarom droeg hij altijd een pistool in zijn zak waarmee hij op oudejaarsavond door de tuin en zelfs in de woonkamer schoot. Maandenlang verscheen hij ook alleen onregelmatig omdat hij wetenschappelijk moest werken. In werkelijkheid bracht hij een groot deel van de dag in bed door.

Bovenal beschuldigde het rapport de arts van een neiging tot ‘laster en intriges’. Hij omschreef zijn medewerkers en collega’s als ‘dom’ of als ‘valse, stiekeme honden’. Hij maakte de Staatsveiligheidsdienst belachelijk als het ‘Ministerie van Slaapveiligheid’, hij noemde de assistent van Mielke ‘aap’ en een ‘arrogant stuk stront’, en het hoofd van de ondervragingsafdeling was ‘een complete Jood, echt vettig’. Zelfs het Centraal Comité had ‘schurken’ die de Sovjets eigenlijk wilden arresteren. Hij wantrouwde zelfs de DDR-minister van Defensie Willi Stoph en SED-chef-ideoloog Kurt Hager.

De onderzoekers waren ook zichtbaar geschokt over hoe Dorr zijn vrouw en kinderen behandelde. Zijn kinderen zouden het grootste deel van de dag in bed moeten doorbrengen of huishoudelijk werk moeten doen. Zijn 13-jarige dochter werd ook regelmatig geslagen met een hondenriem. Hij bleef beuken met zijn vrouw, kreeg driftbuien vanwege kleinigheden en sloeg haar dan. Eens bedreigde hij haar met een geladen pistool en kondigde aan dat hij haar eerst zou neerschieten, daarna de kinderen en dan zichzelf. Een heel hoofdstuk van het rapport van Dorr is gewijd aan ‘Methoden die ertoe kunnen leiden dat mijn vrouw zelfmoord pleegt.’

De documenten verklaren niet waarom de Stasi de dokter zo lang z’n gang heeft laten gaan. Hij werd waarschijnlijk beschouwd als de persoonlijke beschermeling van Mielke, die hij soms medisch advies gaf. Het was misschien geen toeval dat de plaatsvervanger van Dorr in december 1961 plotseling een klacht van 13 pagina’s naar het management schreef. De beschuldigingen waren zo groot dat ze eigenlijk maar één conclusie toelieten – dat de ziekenhuismanager dringend moest worden vervangen. Hij behandelde zijn werknemers niet alleen volledig onaanvaardbaar en gebruikte ze constant voor privédoeleinden. Hij zorgde ook niet voor de gevangenen en behandelde ze zelfs verkeerd. Hij verspilde tenslotte de schaarse middelen door dure medische apparatuur ongebruikt te laten.

Dat zou het einde zijn van het verhaal van de Stasi-gevangendokter zijn, ware het niet dat er nog meer boven kwam. Aanvankelijk werd Dorr na slechts drie jaar vrijgelaten. Vervolgens moest hij zijn specialistisch examen aan de universiteit afleggen, zich wennen aan nieuwe situaties en vervolgens een hoge positie in het DDR-gezondheidszorgsysteem bekleden. Maar Dorr gedroeg zich hier al snel even dubieus als in het detentieziekenhuis en kwam op een gegeven moment helemaal niet aan het werk. Zijn Stasi-supervisor merkte op dat hij zich steeds vreemder gedroeg, slurpend sprak, giechelde of huilde zonder enige reden, en eiste dat hij ‘operationeel’ als een specialist zou worden erkend. Bovendien werd zijn huis totaal verwaarloosd, gingen zijn kinderen nauwelijks meer naar school en zat zijn vrouw ongewild rond te hangen omdat hij ze slaapmedicatie gaf.

Met de zegen van Mielke nam de Stasi daarom in juni 1969 haar toevlucht tot een methode die ooit Dorr’s specialiteit was geweest: de chef van de medische dienst beval de gedetineerde arts om op de psychiatrische afdeling te worden opgenomen. De hoofdarts van de Herzberge Clinic stelde bij hem vroegtijdig hersenverlies vast zonder uitzicht op verbetering.

Het bericht De Stasi-gevangendokter – het ongelooflijke verhaal van Dr. Wolfgang Dorr verscheen eerst op IJzeren Gordijn.