Een exotische indruk in het museum maakt het wel: de ESER 1055, het computersysteem uit Dresden uit de jaren ’70. Bezoekers zien dat dat ook in het voormalige Oost-Europa een actieve computerindustrie bestond, geïnspireerd op de IBM System/360 en 370. Fabrikant Robotron exporteerde de ESER (Einheitliches System Elektronischer Rechenanlagen) naar andere landen achter het IJzeren Gordijn.

Het Oost-Duitse bedrijf bouwde de computer overigens in samenwerking met andere Oostbloklanden. Zo kwamen de processoren uit de Sovjet-Unie, de ponskaarttechnologie uit Polen en Tsjechoslowakije en de magnetische disks uit Bulgarije. Het HNF wist de hand te leggen op een ESER-computercentrum en verluchtigt in het museum de opstelling van het rekencentrum met foto’s en een documentaire over het gebruik van computers en micro-electronica in de DDR.

Het Heinz Nixdorf MuseumsForum (www.hnf.de) is het naar eigen zeggen grootste computermuseum te wereld. In het oude hoofdkantoor van het roemruchte Duitse computerbedrijf Nixdorf Computer AG (in 1990 opgegaan in Siemens) in Paderborn (Noordrijn-Westfalen) wordt de ontstaansgeschiedenis van het computertijdperk uiteengezet op een oppervlak van zesduizend vierkante meter en aan de hand van zo’n tweeduizend objecten. ‘Wij plaatsen hardware- en software-ontwikkelingen altijd in hun maatschappelijke context’, zegt Norbert Ryska, directeur van het HNF. ‘Met zo’n brede opzet bereik je een groter publiek dan alleen computernerds.’

Hij wijst er op dat de Duitse computerpionier, ondernemer en naamgever Heinz Nixdorf altijd al gefascineerd is geweest om een computermuseum te openen. Nixdorf, die in het harnas op de vakbeurs Cebit in Hannover in 1986 stierf, heeft de opening in 1996 door bondskanselier Helmut Kohl nooit mogen meemaken. Maar twee jaar voor zijn dood richtte de geboren Paderborner twee maatschappelijke stichtingen op die belangrijk waren voor de financiële ondersteuning van het museum.

Ryska erkent dat het moeilijk is om een museum over informatietechnologie boeiend te houden voor bezoekers. Ict is vandaag de dag alomvertegenwoordigd, maar hoe beeld je de historische ontwikkeling op een aantrekkelijke manier uit? ‘Het is lastig te verklaren waar bijvoorbeeld software over gaat. Neem SAP, een belangrijke speler in Duitsland en in de wereld. Daar zouden we best eens iets mee willen doen. Maar ja, er zit weinig tastbaars aan deze software. Met hardware gaat het tenminste nog om apparatuur.’

Daarom kiest het museum ervoor om ict-ontwikkelingen in een bredere, maatschappelijke context te plaatsen en worden objecten toegelicht met behulp van onder andere interactieve multimedia-terminals, video- en audio-installaties, robots en digitale werkbanken met pc’s. Een aardige vondst is ook de replicabenadering van de Eniac (voltooid in 1946), waarbij het draait om het laten zien van de kamerbrede afmetingen van deze pionierscomputer van het Amerikaanse leger.

Het museum bestaat grofweg uit drie delen. Het eerste deel begint bij het ontstaan van cijfers en het schrift drieduizend jaar voor Christus en eindigt bij de uitvinding van de computer. Er zijn verrassende invalshoeken, zoals de aandacht voor geometrie en het parallelle perspectief, dat in de achttiende eeuw de basis vormde voor het tekenen van machinecomponenten. Verder staat het museum volop stil bij andere aspecten van reken-, schrijf en bureautechniek, zoals de mechanisering en de oprukkende ponskaarttechnologie vanaf eind negentiende eeuw.

Het tweede deel van het museum behandelt de wereldwijde opkomst van computers vanaf de jaren vijftig. Eerst zijn de rekenautomaten nog het terrein van specialisten, met name binnen de universitaire wereld, daarna begint de opmars van het bedrijfsleven en vanaf de introductie van de pc in de jaren 1980 begint de mondiale verovering en wordt de computer een gebruiksartikel voor iedereen. Bijzonder is ‘The Hall of Fame’, waarin een aantal pioniers worden uitgelicht, zoals Blaise Pascal, Herman Hollerith, Thomas J. Watson sr. en jr., Alan Turing, Konrad Zuse, John van Neumann en natuurlijk Heinz Nixdorf, de naamgever van het museum.

Het derde deel betreft de tijdelijke exposities. Zo besteedde HNF begin dit jaar nog aandacht aan de onnavolgbare wiskundige Claude Shannon onder de noemer ‘Codes & Clowns’. Shannon geldt als de vader van de informatietheorie en was specialist in speltheorie.

Het bericht De historische sensatie van een computer verscheen eerst op IJzeren Gordijn.

In de jaren tachtig ontwikkelde de DDR een hele reeks computers en zakrekenmachines. Naast de kantoorcomputer domineerden twee apparaatseries, beide genaamd KC 85, hoewel ze afkomstig waren van twee fabrikanten: de KC 85/2, 85/3 en 85/4 van Mikroelektronik Mühlhausen en de KC 85/1 en KC 87 van Robotron Dresden. Beide kleine computerseries werden eind jaren tachtig vervangen; beide door instructie van bovenaf: DDR-bedrijven werden immers door de staat gecontroleerd en waren ondergeschikt aan een ministerie.

Robotron wendde zich tot de educatieve computer A 5105 bedoeld voor scholen, geschikt voor netwerken en CP / M-compatibel. In 1988 was het gereed voor serieproductie; Aan het begin van het schooljaar 1989/90 werden slechts 1.000 exemplaren geproduceerd.

En Mühlhausen wendde zich tot de KC compact. Dat was niet gewenst. Er was zojuist een floppydisk-extensie vrijgegeven voor de KC 85; een tweedelig apparaat met een basis, die in feite een aparte CP / M-compatibele computer was, en het eigenlijke diskettestation. Voor de ingenieurs was het niet bepaald een project dat hen na aan het hart lag om een ​​westerse computer te moeten kopiëren in plaats van de vorige kleine computerlijn. Omdat de vorige KC-computers in-huis ontwikkelingen waren die geen rolmodel hadden, was de KC compact een echte kloon van de Amstrad CPC, die al vijf jaar op de markt was (in West-Duitsland aanvankelijk als Schneider CPC, totdat Amstrad in 1988 een Duitse vestiging oprichtte).

De CPC was als patroon geselecteerd omdat deze, in tegenstelling tot de Commodore 64 en Atari 800, werkte met de Z80 processor. De DDR produceerde het al jaren en in grotere aantallen als de U 880. De U 880 was te vinden in de overgrote meerderheid van de DDR-computers, van eenvoudige leercomputers en kleine computers tot CP / M-compatibele kantoorcomputers zoals de PC 1715. Voor westerse chips zouden dure buitenlandse valuta moeten worden betaald; en de efficiëntere landen vielen onder het importembargo waar alle landen van het Oostblok onder leden. Daarnaast was de CPC niet voorzien van een geavanceerde grafische chip voor snel bewegende sprites (grafische objecten die op de achtergrond liggen) zoals de C64 en was daardoor goedkoper na te bootsen.

Toen de nieuwe computer eind oktober 1989, een paar dagen voor de val van de Berlijnse Muur, voor het eerst in een grote groep werd gepresenteerd op een computerconferentie, was het enthousiasme bedwongen. Zeker omdat de speaker uit Mühlhausen het toestel nog niet bij zich had.

Sommigen verwachtten een 16-bits computer. Anderen vroegen zich af waarom er nog een 8-bits computer moest worden gebouwd die niet compatibel was met de bestaande computers in dezelfde prestatieklasse. Sommigen waren trots op de vorige KC 85 omdat het geen kloon was zoals de meeste computers uit het Oostblok, maar een ontwikkeling uit de DDR. Zelfs in het westelijke buurland, in de Bondsrepubliek, stond geen homecomputer uit eigen productie.

De KC compact was niet slecht. Hij had aansluitingen voor een cassettedrive, antenne-uitgang en RGB, joystick, printer, een stereo-aansluiting en een uitbreidingspoort, waarvoor in de eerste plaats een floppydisk drive bedoeld was.

Het was geklokt op 4 MHz, sneller dan de vorige KC-modellen, en uitgerust met 64 KB RAM, waarvan 42 KB gratis beschikbaar was. Aangezien de processor slechts 64 KB geheugen kon adresseren, moest de 32 KB ROM bit voor bit in de adresruimte worden opgenomen, afhankelijk van het gebruik. Het besturingssysteem inclusief BASIC was geleend van de CPC, al was het maar om de gewenste compatibiliteit met de westerse computer te garanderen.

De KC compact gebruikte de CM 607 als videocontroller, een Bulgaarse replica van de originele 6845-chip geproduceerd door verschillende westerse fabrikanten. In plaats daarvan vond een verzamelaar een schijnbaar geïmporteerde 6845-chip in één apparaat; In de DDR was het niet ongebruikelijk dat, afhankelijk van de beschikbaarheid, chips, Oost-Europese replica’s of klonen uit de DDR-productie, sommige geïmporteerd uit het Westen, zelfs binnen een modelserie werden gebruikt. Net als de CPC was de KC compact geen grafisch wonder zoals de C64, maar ondersteunde hij een resolutie tot 640 x 200 pixels. Dit maakte 80 karakters per regel mogelijk en dus een gemakkelijke tekstverwerking.

Een aanzienlijke verbetering was het geluid. Eerdere computers in de DDR produceerden eenvoudige melodieën met een pieper. De KC compact maakte voor het eerst gebruik van een geluidschip, een driedelige AY-3-8910 van General Instrument, die onder meer in de CPC werkte. Het werd herbouwd in de DDR onder de aanduiding U 8912.

Het bericht De laatste homecomputer in de DDR verscheen eerst op IJzeren Gordijn.