Das Leben der Anderen

Das Leben der Anderen is een Duitse film, die zich afspeelt in Oost-Berlijn in de jaren 1980, toen Oost- en West-Duitsland nog van elkaar gescheiden waren. In de communistische heilstaat, zoals de DDR (Deutsche Demokratische Republik) zichzelf destijds noemde, stelde de Stasi (Staatssicherheitsdienst) zich ten opzichte van de Oost-Duitse bevolking maar één doel en dat was: “Alles zu wissen”, om elke mogelijke bedreiging tegen de socialistische staat te bestrijden.

De dienst bouwde een cultuur van angst, macht en willekeur, bespionering en verraad op, door onder meer een groot netwerk van overijverige medewerkers, betaalde verklikkers en onder druk gezette spionerende burgers te ontwikkelen. Van iedereen bestond wel een dossier en niemand kon dan ook – letterlijk of figuurlijk – aan de macht van de Stasi ontsnappen. De Stasi beschouwde bijvoorbeeld iedere Oost-Duitse vlucht of zelfs poging tot vlucht naar West-Duitsland als een grote smet op het eigen blazoen. Men deed er alles aan om zelfs elke gedachte tot vluchten te ontmoedigen, te onderdrukken of te bestraffen.

In het Oost-Duitsland van 1984 verwacht de DDR van kunstenaars, dat zij de officiële cultuurpolitieke richtlijnen volgen. De staat bepaalt daarin welke boeken worden gedrukt, welke kunstwerken worden tentoongesteld, wie mag acteren, filmen, regisseren enz. Wie zich hier niet aan conformeert, kan een beroepsverbod krijgen of zelfs tot gevangenisstraf worden veroordeeld. Bij de Stasi is afdeling XX/7 er verantwoordelijk voor, dat iedereen in de literaire en culturele kringen zich aan de officiële richtlijnen houden.

Hauptmann Gerd Wiesler (officieel bij de Stasi aangeduid als HGW XX/7) krijgt de opdracht om belastend materiaal te vinden tegen de ‘politiek correcte’ toneelschrijver Georg Dreyman. Deze heeft zich altijd aan de politieke richtlijnen gehouden, maar toch zijn er vage verdenkingen tegen hem ontstaan, in eerste instantie van de minister van cultuur, Bruno Hempf.

De operatie start door het hele apartement van Dreyman en diens vriendin, de gevierde toneelspeelster Christa-Maria Sieland, in het geheim van boven tot onder van afluisterapparatuur te voorzien en een afluisterpost te installeren op de (verder lege) zolder van het apartementenblok.

Wiesler en een medewerker beginnen gedreven aan de taak alles wat er in het apartement van Dreyman gebeurt 24 uur per dag af te luisteren en te rapporteren.
Wanneer Wiesler echter een keer ziet, dat Christa-Maria door de auto van minister Hempf wordt thuisgebracht en dit vervolgens van zijn chef niet mag rapporteren, ontdekt hij de ware aard van de verdenkingen: minister Hempf heeft een oogje op Christa-Maria en wil simpelweg zijn concurrent Dreyman uitschakelen.

Christa-Maria walgt van de minister, maar durft niet tegen zijn avances in te gaan. Wiesler zorgt er voor, dat Dreyman Christa-Maria een keer uit Hempfs auto ziet komen, zodat hij begrijpt hoe de vork in de steel zit. Dreyman wijst Christa-Maria echter niet af, maar vraagt haar simpelweg om voortaan bij hem te blijven. Zelf is Dreyman bij dezelfde minister aan het lobbyen om het beroepsverbod van zijn vriend, regisseur Albert Jerska, op te heffen. Lukken doet het niet. Jerska pleegt uiteindelijk zelfmoord.

reyman is erg aangedaan door de dood van Jerska en speelt het muziekstuk op de piano, dat hij als laatste van hem als verjaarscadeau kreeg, de “Sonate vom Guten Menschen”. Door de muziek raakt de afluisterende Wiesler ontroerd. Hij ondergaat een ware mentale transformatie en begint vriendschappelijke gevoelens voor zijn twee afluisterdoelen te krijgen. Kort daarop ‘leent’ hij zelfs een boek van Bertolt Brecht uit Dreyman’s woning om dit aandachtig te lezen.

Ook weet hij Christa-Maria, bij een toevallige ontmoeting in een café, ervan te overtuigen naar Dreyman terug te keren en zich met niemand anders in te laten, hetgeen uiteraard geheel tegen zin van minister Hempf zal zijn. Verder overtuigt Wiesler zijn chef, een oud-klasgenoot van de Stasi-opleiding, de operatie in te krimpen; voortaan zal alleen Wiesler de afluisterpost overdag bemannen. Zijn rapporten worden nietszeggender, ondanks het toenemende ongenoegen van minister Hempf en de druk van zijn chef.

Naar aanleiding van Jerska’s dood schrijft Dreyman een stuk over de stil gehouden cijfers van het schrikbarende aantal Oost-Duitse zelfmoorden. Hij bemachtigt daarvoor via een vriend een (voor de Stasi onbekende) schrijfmachine, die hij vervolgens steeds ergens in zijn apartement moet verbergen. Het stuk wordt het land uitgesmokkeld en verschijnt in het West-Duitse blad ‘Der Spiegel’. Wiesler heeft het allemaal aangehoord, maar hij rapporteert niets.

Oost-Duitsland in het algemeen en de Stasi in het bijzonder zijn in grote verlegenheid gebracht. Een gefrustreerde minister Hempf beveelt om Christa-Maria te arresteren en haar grondig te verhoren. Wiesler krijgt die laatste taak. De gebeurtenissen nemen daarna een dramatische wending.
Enkele jaren later valt uiteindelijk de Berlijnse Muur en stort de Oost-Duitse heilstaat in elkaar.

a de eenwording van Duitsland ontmoeten Dreyman en voormalig minister Hempf elkaar bij een toneelvoorstelling. Dreyman, die dacht nooit onder verdenking van de Stasi te zijn geweest, hoort van Hempf dat juist het tegendeel waar was.
Enige tijd later besluit hij in het gebouw van de voormalige ‘Untersuchungshaftanstalt’ in Berlin-Hohenschönhausen zijn Stasi-dossiers op te vragen en in te kijken. Hij is verbijsterd.

Uiteindelijk schrijft hij een boek over zijn geschiedenis en draagt het op aan de verder onbekende Stasi-medewerker HGW XX/7.
Wiesler, die inmiddels de kost verdient als postbezorger, koopt het en weet hierdoor, dat het boek een bedankje is aan hem.

De film, die op 23 maart 2006 in Duitsland in première ging, was de eerste grote doorbraak van filmmaker en regisseur Florian Henckel von Donnersmarck. Het was – 17 jaar na de val van de Berlijnse Muur – ook de eerste dramatische bewerking van een stuk over de voormalige DDR en een serieuze blik op het leven van de inwoners in die tijd. De rol van Hauptmann Gerd Wiesler werd gespeeld door Ulrich Mühe (1953-2007), een (Oost-) Duitse acteur die ooit ook zelf zijn Stasi-dossier in Berlin-Hohenschönhausen heeft ingezien. De rollen van Georg Dreyman en Christa-Maria Sieland werden gespeeld door respectievelijk de (West-) Duitse acteurs Sebastian Koch en Martina Gedeck.

Hoewel het ook in 2006 nog voor vele mensen niet gemakkelijk was om de verstikkende praktijken van de Stasi in het verhaal terug te zien of er over te praten, viel de film toch erg in de smaak bij een breed publiek Das Leben der Anderen sleepte vele filmprijzen in binnen- en buitenland in de wacht. Bij de uitreiking van de Deutsche Filmpreisen in 2006 (de belangrijkste filmprijzen in Duitsland) werd de film bijvoorbeeld maar liefst 11 maal genomineerd; een record in die tijd. De film wist er 7 van te verzilveren, namelijk die voor beste film, beste regisseur, beste mannelijke hoofdrol, beste mannelijk bijrol, beste scenario, beste cinematografie en beste productieontwerp.

Maar daar bleef het niet bij. De film werd als Duitse bijdrage ingezonden naar de Amerikaanse Academy Award-uitreiking voor 2006 en won er de Oscar voor de Beste Buitenlandse Film.
Ook voor wat betreft de opbrengst van de film zat het wel goed. Het oorspronkelijke budget bedroeg circa EUR 1,8 miljoen; dat relatief lage bedrag kon overigens worden gerealiseerd, omdat vrijwel de gehele cast genoegen nam met een (behoorlijk) lagere gage, dan waar zij gebruikelijk voor werkten. Iedereen was er namelijk van overtuigd, dat het thema van deze film belangrijk was en daarom gefilmd moest worden, ongeacht de lagere verdiensten. De opbrengst van de filmvertoningen wereldwijd bedroegen uiteindelijk omstreeks EUR 56,5 miljoen.

Category: Films