Veel van de gevolgen van die fatale dag zijn goed weergegeven in de serie: De hele stad werd geëvacueerd en een zone met een straal van 30 kilometer, de zogeheten nucleaire exclusiezone, is nog altijd verboden om zonder toestemming te betreden. Binnen drie maanden na de ramp overleden meer dan 30 mensen aan de gevolgen van stralingsziekte.

In de weken, maanden en jaren na de kernramp zijn er ook nog de nodige vreemde dingen gebeurd. Dit zijn een aantal onverwachte bijeffecten van het grootste nucleaire incident ooit.

Al direct na de ramp is een groot reuzenrad geopend om de bevolking te vermaken. Het pretpark Pripyat zou op 1 mei 1986 worden geopend, vijf dagen na Tsjernobyl. Maar hoewel het park uiteindelijk nooit officieel is opengegaan en nooit bezoekers heeft verwelkomd, ging het reuzenrad op 27 april wel draaien om de bewoners te vermaken, meldt Atlas Obscura.

Artsen hebben vrouwen in West-Europa ten onrechte geadviseerd abortus te plegen uit angst dat de baby’s gezondheidsproblemen zouden krijgen. Zelfs artsen hadden direct na de ramp last van “stralingsfobie”. Volgens The International Atomic Energy Agency zijn er in West-Europa tussen de 100.000 en 200.000 zwangerschappen afgebroken, omdat de moeders werd verteld dat de ramp in Tsjernobyl voor gezondheidsproblemen kon zorgen bij de nog ongeboren kinderen.

Twintig jaar na de ramp concludeerde de Wereldgezondheidsorganisatie WHO dat de stralingsdoses in het westen van Europa niet hoog genoeg waren om zwangerschappen in gevaar te brengen. In het nabij Tsjernobyl gelegen Wit-Rusland was wel een toename te zien van kinderen met geboorteafwijkingen.

Graffiti-artiesten maakten rare schaduwachtige figuren op de muren van gebouwen. In de jaren na de ramp zijn er verschillende graffiti-artiesten naar de verboden zone gereisd om daar herinneringstekeningen en -portretten op muren te spuiten. Een steeds weer terugkerend motief in het gebied zijn schaduwachtige kinderfiguren die de geest van de voormalige bewoners moeten voorstellen.

Auto’s roesten helemaal kapot, maar bomen en planten blijven groeien. Fotograaf David McMillan is de afgelopen 25 jaar meerdere malen op bezoek geweest in de nucleaire exclusiezone. Hij heeft vastgelegd hoe auto’s, gebouwen, spullen en Sovjetpropaganda in de halsoverkop verlaten stad langzaam vergaan.

In 2009 bleek een portret van oprichter Vladimir Lenin, van de Communistische partij helemaal weggevaagd. Andere plekken, zoals een verlaten boekwinkel en een leeg pretpark, waren helemaal overwoekerd door planten en bomen.

Toeristen leggen enge poppen in verlaten bedden en vensterbanken. In tegenstelling tot wat je misschien zou denken, zijn de enge poppen die overal in de verboden zone rond Tsjernobyl te zien zijn, niet door bewoners achtergelaten. Hoogstwaarschijnlijk zijn ze neergelegd door “ramptoeristen”, die voor een extra dramatisch effect vensterbanken en de bedden van een verlaten peuterspeelzaal hebben uitgekozen.

Het is verboden om in de exclusiezone te wonen, maar veel oudere vrouwen zijn toch teruggekeerd. Het water en de bodem van de nucleaire exclusiezone rond Tsjernobyl zijn nog steeds vervuild en daarom is het wettelijk verboden daar te wonen. Maar toch is het gebied niet helemaal verlaten. In de nasleep van de ramp zijn honderden bewoners ondanks veiligheidswaarschuwingen en blokkades weer teruggekeerd naar hun huizen.

De groep staat bekend als ‘de kolonisten’ en leidt een rustig leven in het stralingsgebied. De meesten zijn oudere vrouwen van in de zeventig en tachtig die liefkozend ‘De babusjkas van Tsjernobyl‘ worden genoemd.

Straathonden zijn waarschijnlijk gaan paren met wolven. Toen de bewoners van Pripyat werden geëvacueerd mochten ze hun honden niet meenemen. Volgens MamaMia.com renden ze nog wel achter de bussen aan waarin hun baasjes voorgoed verdwenen. Tegenwoordig wonen er nog steeds nakomeling van de huisdieren in de exclusiezone.

Terwijl sommigen ten prooi gevallen zijn aan de wolven, zijn anderen er juist mee gaan paren, stelt SPCA Intrnational. De honden die nu in het gebied wonen zijn groot en robuust en inderdaad wolfachtig.

 De Europese bruine beer keerde na meer dan een eeuw terug naar de regio. Voor de ramp was de Europese bruine beer al meer dan een eeuw niet gezien in het gebied rond Tsjernobyl. Maar in 2014 legde een Oekraïnse bioloog de aanwezigheid vast van een bruine beer in de nucleaire exclusiezone. Een aantal jaar daarvoor waren er al duidelijke aanwijzingen dat beren waren teruggekeerd naar de regio.

Wetenschappers hebben een bedreigde paardensoort losgelaten in het gebied. In 1998 zijn de met uitsterven bedreigde Przewalski-paarden losgelaten in de wildernis vlakbij de kerncentrale. De paarden lijken bij de afwezigheid van mensen weer helemaal op te bloeien.

Bij vogels en knaagdieren in het stralingsgebied zijn tumoren en staar vastgesteld. Tot op de dag van vandaag hebben sommige kleinere dieren rondom Tsjernobyl, zoals vogels, knaagdieren en insecten, afwijkingen die door wetenschappers worden toegeschreven aan het hoge stralingsniveau. Daaronder tumoren, staar en kleinere hersenen, die zullen nog een aantal generaties treffen, maar de soorten waarschijnlijk niet voorgoed veranderen.

In melk van koeien buiten de exclusiezone is cesium-137 aangetroffen, een radioactieve isotoop. Bij de ramp is ook cesium-127 vrijgekomen, een radioactieve isotoop die minstens een generatie lang gevaar kan opleveren voor mensen.

In 2018 hebben wetenschappers vastgesteld dat koeien nog steeds cesium-137 binnen krijgen via hun eten, daarmee vergiftigen ze ook mensen via hun melk. Ook in melk van koeien uit verder van Tsjenobyl afgelegen gebieden in Oekraïne, is cesium aangetroffen in hoeveelheden die vijf keer zo groot is als veilig wordt geacht voor volwassenen en twaalf keer zo groot voor kinderen.

Het bericht Vreemde dingen die gebeurden na de Tsjernobyl-ramp verscheen eerst op IJzeren Gordijn.

De historische fictiereeks over de kernramp in Tsjernobyl (26 april 1986) werd vorig jaar alom geprezen in de internationale pers. De reeks won ook talrijke prijzen, waaronder een Golden Globe en een Daytime Emmy voor beste reeks. Met ‘Chernobyl’ kan Canvas, na onder andere ‘The Handmaid’s Tale’ en ‘True Detective’, dus andermaal uitpakken met een internationale topproductie.

‘Chernobyl’ vertelt in vijf afleveringen het verhaal van de ontploffing in de kerncentrale in toenmalige Sovjetrepubliek Oekraïne, de rampzalige gevolgen ervan voor de omgeving en de omwonenden, en de race tegen de tijd van brandweer en technici om mensen te redden en erger te voorkomen. Maar ze toont ook hoe de Sovjetautoriteiten probeerden de ware oorzaken van de ramp te verdoezelen en hoe één man bleef vechten om ze aan het licht te brengen.

De reeks wordt alom geprezen om haar intense vertolkingen, de realistische en accurate sfeerschepping en algemene productiekwaliteiten, maar vooral ook om de ontmaskering van de manier waarop de overheden de waarheid probeerden te verhullen. Recensenten zien daarin parallellen met de hedendaagse problematiek van ‘fake news’.

‘Chernobyl’: vanaf woensdag 15 april om 22.00 uur op Canvas, drie weken lang (telkens twee afleveringen) en meteen integraal op canvas.be.

Voorafgaand aan de fictiereeks is er op 15, 22 en 29 april ook telkens een aflevering van de driedelige reeks In de ban van Tsjernobyl, waarin Jan Balliauw praat met de echte mensen achter enkele van de personages uit de fictiereeks. Meer daarover lees je hier.

Centraal in het verhaal staan drie hoofdpersonages. Valery Legasov (Jared Harris, Mad Men, The Crown, The Expanse) is een toonaangevende kernfysicus die als een van de eersten de omvang van de kernramp beseft. Boris Shcherbina (Stellan Skarsgård, Breaking the Waves, The Hunt for Red October, Good Will Hunting), vicepremier van de Sovjet-Unie, krijgt van het Kremlin de opdracht de nucleaire crisis in Tsjernobyl onder controle te krijgen. Ulana Khomyuk (Emily Watson, Breaking the Waves, Hilary and Jackie) is een kernfysica die koste wat het kost het mysterie rond het ongeluk wil ontrafelen. In de eerste uren na de ramp is de omvang ervan nog niet duidelijk, waardoor medewerkers van de kerncentrale en de hulpdiensten aan grote gevaren worden blootgesteld.

Doorheen de reeks probeert het trio Legasov, Shcherbina en Khomyuk de waarheid over de ramp te achterhalen, terwijl alle inwoners van de nabije stad Pripyat en de omliggende gebieden worden geëvacueerd. Decennia later kunnen zij nog steeds niet terugkeren naar het besmette gebied, en de gevolgen van de kernramp voor alle betrokkenen zijn ongezien.

Paul Ritter (Quantum of Solace, Vera, The Hollow Crown), speelt de rol van Anatoly Dyatlov, een ingenieur die door een fout gelopen veiligheidstest mee aan de basis lag van de ramp. Adam Nagaitis (The Terror) is Vasily Ignatenko, een brandweerman die als een van de eersten ter plekke was. Jessie Buckley (Beast), speelt zijn vrouw Lyudmilla Ignatenko. Adrian Rawlins (Harry Potter) is hoofdingenieur Nikolai Fomin en Con O’Neill (Harlots) Viktor Bryukhanov, manager van de nucleaire site.

Scenarist Craig Mazin baseerde zich onder meer op de getuigenissen van de inwoners van Pripyat (de nu verlaten spookstad nabij Tsjernobyl), zoals die werden opgetekend door de Wit-Russische Nobelprijswinnares Svetlana Alexievich in haar boek Voices from Chernobyl. De meeste personages zijn gebaseerd op historische figuren. Alleen wetenschapster Ulana Khomyuk (vertolkt door Emily Watson) is een samenstelling van verschillende figuren.

De reeks werd grotendeels opgenomen in Litouwen, onder meer in Fabijoniškės, een stadswijk van Vilnius die nog helemaal de authentieke sfeer uitademt van grauwe Sovjet-wijken. De wijk werd gebruikt om het Oekraïense stadje Pripyat te portretteren. De niet meer gebruikte kerncentrale van Ignalina, eveneens in Litouwen, is van hetzelfde type van die van Tsjernobyl en kon dus perfect als plaats van de ramp fungeren.

Het bericht Vanaf vanavond op Canvas: ‘Chernobyl’ verscheen eerst op IJzeren Gordijn.