‘Über sieben Brücken musst du gehn’: het waargebeurde verhaal achter de grootste hit van de DDR

Voor heel wat Oost-Duitsers is het liedje ‘Über sieben Brücken musst du gehn’ een soort volkslied. Een symbool van Oost-Duitse levensprestaties, dat nauw verbonden is met hun leven, hun gevoelens en hun socialisatie. Aan de andere kant (de voormalige BRD) zijn nogal wat ‘oude Duitsers’ nog steeds verrast als ze erachter komen dat de hit niet door Peter Maffay is geschreven en gecomponeerd.

De twee hoofdrolspelers, de schrijver Helmut Richter en de muzikant en componist Ulrich ‘Ed’ Swillms, aan wie we deze rockballad te danken hebben, zijn niet meer bij ons. Ze stierven respectievelijk op 3 november 2019 en 27 juni 2023. Maar het unieke verhaal en de emotionele herinneringen aan dit lied, dat in 30 talen is vertaald en door meer dan 100 artiesten is gezongen, gaat tot op de dag van vandaag door. Het verhaal van het lied getuigt ook van de tegenstellingen en conflicten waarmee DDR-artiesten te maken kregen.

In het voorjaar van 1967 ontving de freelance journalist en schrijver Helmut Richter, die al drie jaar werkte, een uitnodiging in het Ernst Thälmann Huis in Leipzig, het hoofdkantoor van de FDGB. Daar overhandigde de cultuursecretaris hem een ​​contract voor een opdrachtwerk. Het doel is: literaire ondersteuning van de werkzaamheden op de grote bouwplaats van de bruinkoolcentrale Thierbach. De bouw ervan is een gezamenlijk project van de Raad voor Wederzijdse Economische Bijstand (CMEA), de tegenhanger van het Oostblok van de EEG, de huidige Europese Unie. De bouwers van de energiecentrales nemen de ‘schrijver’ enkele maanden in huis.

Helmut Richter: Hij schreef: ‘Über sieben Brücken musst du gehn’
Op basis van dit vertrouwen worden diverse rapporten opgesteld. Ze gaan over de samenwerking, het samenleven en de problemen van Poolse, Sovjet-, Hongaarse en Duitse arbeiders en ingenieurs op de bouwplaats en daarbuiten. Maar hij rapporteert ook over klachten. En hij schrijft over de jonge liefde tussen de Poolse brigadegeneraal Roman en een Duitse vrouw. Ze willen trouwen, maar de bruiloft mislukt. Deze aflevering gaat jaren later nog steeds over Richter.

Zijn beschrijvingen van het dagelijks leven en het naast elkaar bestaan ​​van verschillende nationaliteiten op de grote bouwplaats trekken onmiddellijk de aandacht. Lezingen worden uitgezonden op de radio. De FDGB Literatuurprijs, begiftigd met 15.000 DDR-marken, staat ter discussie. In 1969 werden de rapporten in een kleine paperback gepubliceerd door Mitteldeutschen-Verlag onder de titel Schnee auf dem Schornstein” (Sneeuw op de schoorsteen, red). Gepland als ‘focustitel’ ter ere van de 20ste verjaardag van de DDR. Oplagegrootte: 5.000 stuks. Het geel-zwarte boekje is overal te koop, ook in de boekwinkel in het Centraal Comité van de SED.

Van daaruit verschenen begin september 1969 plotseling donkere wolken. De reden: medewerkers van de afdeling werktuigbouwkunde en metallurgie vinden het boek inconsistent. Naar hun mening worden ‘gebeurtenissen rond de bouw van de Thierbach-energiecentrale in detail gerapporteerd zonder het niveau van vertrouwelijkheid te handhaven’ en worden problemen met de samenwerking tussen de CMEA-landen niet ‘naar waarheid’ beschreven. Bovendien zijn ze van mening dat er geen sprake is van ‘klassewaakzaamheid’ en dat staats- en economische functionarissen worden gekleineerd. De informatie wordt in eerste instantie verzonden naar de secretaris van het Centraal Comité voor Economische Zaken, Günter Mittag. Even later ontving Erich Honecker, die al de op een na machtigste man in het partijapparaat was, het ook.

Na een soms controversiële discussie kregen eind november 1969 de hardliners de overhand. Het boek zal uit de handel worden genomen. De 1.600 exemplaren die zich nog in het magazijn van de Leipzigse commissie en groothandel in boekhandel bevinden, zullen worden verpulverd. Het exemplaarexemplaar dat in de Duitse bibliotheek in Leipzig is opgeslagen, mag niet meer worden uitgeleend.

Voor Helmut Richter volgde een periode van grote teleurstelling. Op dat moment had Richter er geen idee van dat de bekritiseerde en verboden berichten de drijvende kracht zouden worden voor zijn grootste literaire werk en een Duitstalige rockballad. De ervaringen op de bouwplaats van Thierbach lieten hem nooit meer los. In 1975 werd het Duits-Poolse liefdesverhaal ‘Über sieben Brücken musst du gehn’ geschreven.

De kritiek op Richter blijft echter voortduren. Zijn arbeidersfiguren en realistische beschrijvingen van de geleefde vriendschap tussen de socialistische broederlanden worden als ‘problematisch’ beschouwd. Halverwege de jaren zeventig verslechterde het politieke klimaat in de DDR. De eerste 10.000 DDR-burgers dienen een verzoek in om het land te verlaten. De songwriter Wolf Biermann werd in 1976 geëxpatrieerd en even later verhuisde Manfred Krug naar de Bondsrepubliek Duitsland. De Volksrepubliek Polen daarentegen heeft een ander, meer kosmopolitisch uiterlijk. Op de markten worden Amerikaanse jeans verkocht, platen die in de DDR niet verkrijgbaar zijn en zelfs Amerikaanse GI-symbolen uit de Vietnamoorlog. Het politiek voorgeschreven idee van vriendschap wordt overschaduwd door de haast naar deze goederen.

Ed Swillms van Karat: Hoe het nummer is gecomponeerd
De televisieradio van de DDR kreeg daarom de opdracht om zo snel mogelijk een film te maken over het onderwerp vriendschap met het Poolse volk. In 1976 kocht hij onverwacht de rechten op Richters liefdesverhaal. De tot voor kort verguisde schrijver mocht het scenario voor de film schrijven met de hoofdpersonen Gitta Rebus, een Duitse chemisch laboratoriumtechnicus, en de Poolse bouwvakker Jerzy Roman. De locatie van de actie is de bruinkoolraffinaderij van Espenhain, in de film Zaspenhain genoemd, en de grote bouwplaats in Thierbach. Het lot van de Poolse dwangarbeiders die tijdens de Tweede Wereldoorlog in deze regio hebben geleden, en de naweeën van een Duits-Poolse liefdesrelatie in het heden zijn met elkaar verbonden.

De film is opgenomen in Hagenwerder bij Görlitz, Pößneck in Thüringen en in Borna bij Leipzig. De film is geregisseerd door Hans Werner. Het is zijn eerste film. Tot nu toe werkte hij als regieassistent van de succesvolle regisseur Lothar Bellag (‘Daniel Druskat’). Hij was ‘niet bijzonder enthousiast’ over deze film en meldde zich ziek. Ondanks de vele onopgeloste problemen profiteert Werner van deze kans. Hij heeft meteen een grote ‘bouwplaats’: er is nog geen filmmuziek. Veel van de destijds populaire componisten werden gevraagd. Maar niemand had de tijd of het verlangen.

Werner brengt eindelijk de toetsenist en componist van de jonge rockband Karat, Ulrich ‘Ed’ Swillms, in gesprek. Het kost hem ongeveer 14 dagen om op het briljante idee te komen. Ten slotte wordt het geheel veroorzaakt door de prijs, 4.000 West Marks. Pas aan het einde van de opnames ontstond het idee om de film een ​​themalied te geven. De tekst “Je moet over zeven bruggen gaan” is bedoeld om het emotioneel te versterken. Richter staat voor deze uitdaging. Tot dan toe had hij nog nooit een tekst geschreven. De herinneringen aan zijn eigen lot helpen hem. Hij kwam in 1945 als vluchtelingenkind uit Tsjechië naar Duitsland.

Eind 1977 werd de rockballad onder ongunstige omstandigheden geproduceerd in een studio in Berlijn-Grünau. De zanger is Herbert Dreilich (overleden op 12 december 2004), de frontman van Karat. De demotape wordt overhandigd tijdens een bijeenkomst in het Interhotel Gera. Na het voor het eerst te hebben beluisterd, zegt Helmut Richter gekscherend: Dit wordt een wereldhit. Op de avond van 30 april 1978 werd de film voor het eerst uitgezonden op het eerste programma van de DDR-televisie. Het is volkomen verrassend dat de telefoons in Adlershof onmiddellijk na het verschijnen van de aftiteling heet worden. De bellers, onder wie 28 uit West-Berlijn en de Bondsrepubliek Duitsland, willen weten wanneer en waar de plaat met de titelsong te koop is.

Peter Maffay vraagt ​​toestemming voor een coverversie
Om dit te bereiken moeten enkele typische DDR-hindernissen worden overwonnen. De mening wordt geuit dat de teksten en de muziek te sentimenteel zijn en dat er titels zijn die de doelstellingen van het socialisme beter weerspiegelen . De invloedrijke schrijfster Gisela Steineckert is een van de prominente ondersteuners. Toen de plaat eindelijk werd gedrukt en op het punt stond in de verkoop te gaan, miste de drukkerij van Gotha de rode inkt voor de platenhoes. Ze was op pad gegaan vanwege het drukken van de vele posters voor 1 mei. In hetzelfde jaar won de groep Karat het lied op het Internationale Schlager Festival in Dresden. De DDR-autoriteiten verhinderden echter dat de film deelnam aan een gerenommeerd festival in Praag. De reden: actrice Barbara Adolf, die de moeder van Gitta Rebus speelde, verhuisde in hetzelfde jaar naar de Bondsrepubliek Duitsland. Toen de film werd goedgekeurd, gaf Karl-Eduard von Schnitzler (‘Der Schwarze Kanal’), die aanwezig was, commentaar op de zin van haar personage “Ik ga hier niet weg!” met de woorden: “Nu is ze waarschijnlijk van gedachten veranderd.”

Deze ideologische machtsspelletjes konden het succesverhaal van de titelsong niet beïnvloeden. In 1979 bracht Karat het album ‘About Seven Bridges’ uit, dat iets later in Duitsland werd uitgebracht onder de naam ‘Albatros’. In totaal bedroegen de verkoopcijfers in de daaropvolgende jaren in Oost en West bijna een miljoen. Toen Peter Maffay het nummer voor het eerst op de radio hoorde, was hij meteen enthousiast en probeerde hij in contact te komen met Karat. In 1980 ontmoette hij de groep tijdens een concert in Wiesbaden. Hij vraagt ​​haar toestemming om een ​​coverversie te maken. Karat is het daarmee eens en Maffay herschikt het nummer. De meest opvallende verandering zal de saxofoonsolo zijn. In deze versie wordt het nummer nog bekender. Van Maffay’s album “Revanche” worden meer dan twee miljoen exemplaren verkocht. Vanaf 1990 zongen Maffay en Karat het ook tijdens gezamenlijke optredens.

Wat grotendeels onbekend blijft, is dat de hoofdpersonen Gitta en Jerzy geen verzinsel zijn. Ze bestonden echt. Ze hadden allebei gewoon verschillende namen in de film en het liefdesverhaal waarop deze was gebaseerd. Ze werkten en woonden een aantal jaren in de industriële gemeenschap van Espenhain. In tegenstelling tot de film zijn ze allebei getrouwd en hebben ze samen een kind. Ze verhuizen later naar Hoyerswerda. De relatie houdt geen stand en hij keert na de scheiding terug naar zijn thuisland. Richter heeft alleen het verhaal verzonnen dat het personage Jerzy het kind is van Poolse dwangarbeiders die in Espenhain zijn geboren en wier vader daar is overleden.

Helmut Richter onderhield tot op hoge leeftijd vriendschappelijke banden met de mensen uit de steenkoolregio ten zuiden van Leipzig. Zijn grafsteen van Rochlitz-porfier op de Gohliser-begraafplaats in Leipzig draagt ​​de inscriptie Über sieben Brücken musst du gehn’. Een paar dagen voor Kerstmis 2023 presenteerde de Leipzigse schrijver Ralph Grüneberger Richters leven en werk aan het publiek in een zeer persoonlijk filmportret (‘Over zeven bruggen. Helmut Richter’).

 

Geef een reactie