Gerd Keil heeft traumatische ervaring met DDR-regime

Gerd Keil heeft heel wat meegemaakt in zijn tijd in de DDR. De in 1963 geboren Keil kon niet opschieten met zijn socialistische ouders. De Stasi bracht hem psychische verwondingen toe. Gerd Keil, de voormalige inwoner van Berlijn die thans in Wienhausen woont, verwerkte zijn ervaringen in een boek.

Terwijl Keil over zijn leven praat, bedekt een schaduw zijn gezicht. Het is geen woede, het is een diepe teleurstelling en volledig onbegrip. Zijn Berlijnse dialect kan het verdriet ook niet verbergen.

Gerd Keil werd in 1963 geboren in Oost-Berlijn als het tweede kind en zoon van een door en door socialistisch gezin. De muur staat al twee jaar, ‘de antifaschistische Schutzwall’, zoals zijn vader zegt. Opgericht door bouwvakkers – met de machinepistolen van het Nationale Volksleger achter hen.

Keil is pas een paar jaar oud wanneer zijn moeder aan geelzucht lijdt en maanden in het ziekenhuis ligt. De vader doet zijn ‘eredienst’ aan de NVA, zijn broer vindt beschutting bij zijn grootouders. Voor Gerd Keil is er geen plaats, hij moet naar het kindertehuis. Een tijd die zijn leven vormt. Voortdurend afgedwongen acties – gewoon op commando zitten, eten, spelen, op het potje gaan. Hij voelt zich alleen.

Enige tijd later is de familie weer bij elkaar en verhuist naar een ‘Plattenbau’ in de buurt van de dierentuin van Berlijn. Het is moeilijk te zeggen of dit bittere ironie is die resoneert in de zachte stem van Keil. Het driekamerappartement is bijna onbetaalbaar, maar de vader is een trouwe metgezel van de SED, en op de een of andere manier lukt het om het betaalbaar te hebben.

Hij stelt teveel vragen. “Ik was waarschijnlijk niet het meest comfortabele kind”, zegt Keil. Toen hij zes was, wilde hij weten waarom de maan rond was. Toen hij 14 was, vroeg hij zijn vader waarom er maar één feest was. De vader is niet de juiste persoon voor deze vragen. De moeder zegt dat “ze hem in een zak wilde stoppen, er een steen aan vast wilde binden en hem dan in de Spree wilde gooien”.

Heike, zijn oude schoolvriendin en grote liefde, staat altijd aan zijn zijde. Wanneer de twee tien jaar oud zijn, raken ze verdwaald en staan ze aan het einde van een weiland voor de muur. Ze wilden terugkeren. Maar achter hen stonden soldaten van de grenstroepen van de DDR met de machinepistolen in de aanslag. Keil en zijn vriendin werden naar het Volkpolizeikreisamt gebracht en afzonderlijk ondervraagd. Ze waren kinderen maar werden behandeld als criminelen, die pas uren later weer werden vrijgelaten. Het was de eerste ervaring met de socialistische staatsmacht.

Nadat Keil in 1980 zijn school had beëindigd, begon hij zijn opleiding tot elektricien aan de S-Bahn in Berlijn. Op 17-jarige leeftijd zetten zijn ouders hem buiten de deur. Waarom? Omdat hij na een nacht feesten pas de volgende ochtend thuiskwam – nietsvermoedend en met vers brood in zijn hand. Hij verhuisde naar een collega op het werk en hoorde geen woord meer van zijn ouders.

Via zijn vriendin Heike kwam Keil uiteindelijk in aanraking met een kerkelijke jeugdgroep. Samen bespraken ze de politiek en het bedrijfsleven in de DDR en drukten ze flyers die ze uitdeelden. Via de groep nam hij voor het eerst contact op met ontsnappingshelpers en nam hij uiteindelijk zelf vluchtelingen op in zijn appartement. Riskant. Bovendien maakte hij zichzelf wantrouwig voor onaangename vragen op het werk. Hij wist dat het heet werd en begon zijn eigen ontsnapping te plannen. Maar het gebeurde nooit.

Toen Keil vele jaren later zijn eigen Stasi-dossier las, kwam hij erachter dat een naast familielid één van de verraders was. Keil wendde zich vervolgens tot zijn moeder, die zei van niets te weten.

Wat er na 1986 in het leven van Keil gebeurde, heeft diepe sporen in zijn ziel achtergelaten. Keil herinnert zich 13 juli 1986 meer dan duidelijk: hij bracht een leuke avond door met zijn vriendin, ze gingen eten en wandelden verliefd door de zomeravond. De volgende dag nam het paar afscheid op het platform. Te kort, te snel. Keil moest gaan werken. Hij had geen idee dat hij Heike pas maanden later weer zou zien. Hij werd bij thuiskomst verrast door drie medewerkers van het ministerie van Staatsveiligheid in het donkere trappenhuis naar zijn appartement. Ze brachten Keil naar Hohenschönhausen, het centrale detentiecentrum van de Stasi.

Hij moets zich uitkleden, ze vernederden hem op de meest walgelijke manier, sloegen hem in het gezicht met hun vuist. Plots had hij geen naam meer, hij werd een nummer – gevangene 101. Gedurende zeven maanden was er een wreed spel van ondervraging. Dit was gedurende overdag maar ook ’s nachts. Het was een psychologische terreur die gevoerd werd. De Stasi wilde weten hoe zijn vrienden werden genoemd en wie één van de ontsnappingshelpers was. Keil hield vol en zweeg.

Op 6 februari 1987 begon Keil aan het laatste verhoor. Wanneer ze hem een foto van de verkrachte Heike lieten zien, brak hij en bekende. Hij werd veroordeeld – voor hetze tegen de staat en republiekvlucht. “Ik werd veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf”, vertelt Keil bitter.

Gerd Keil schreef een boek om de traumatische herinneringen te verwerken. “De herinneringen kwamen op terwijl ik aan het schrijven was met telkens de brandende vraag ‘waarom’”, aldus Keil. Tot op de dag van vandaag kan hij niet begrijpen hoe de mensen die hem hebben verraden en degenen die Heike hebben verkracht, met hun acties konden leven.

Vandaag de dag woont Gerd Keil in Wienhausen en geeft lezingen op scholen. “De DDR was een hypocriet, volledig leugensysteem. Zo’n dictatuur, helemaal geen enkele dictatuur, mag ooit worden gereproduceerd, ‘zegt hij.

Op de vraag of hij terugkijkend naar het verleden iets anders zou doen vertelt Gerd Keil dat hij alles weer precies op dezelfde manier zou doen. “Het enige waar ik spijt van heb: ik had graag meerdere mensen geholpen uit de DDR te ontsnappen”, zo vertelt hij.

Er was veel leed in het leven van Keil, maar ook mensen die aan zijn zijde stonden en zijn hand namen. ‘Harten met gezichten’, zegt Keil. Hij denkt aan zijn “lieve Heike”, die hij zocht en na 24 jaar van scheiding weer in Berlijn ontmoette. “We zijn elkaar allebei nooit vergeten”, zegt Keil. In de tussentijd is ze gestorven. Zijn dank gaat ook uit naar zijn beste vriend Dirk, zijn grootouders, en last but not least naar zijn twee kinderen.

Geef een reactie